Chính sách lương & BHXH
Bảng lương không khớp hợp đồng lao động: chi phí lương bị loại
Lương trả thật, người làm thật. Vẫn có thể bị loại chi phí vì giấy tờ không khớp. Chị Quyên mất hơn 4 tỷ chi phí mỗi năm, chỉ vì hai con số trên hai tờ giấy.
Phân tích nguyên nhânGiải pháp liên quan: Tax Health Check
Tóm tắt nhanh
- Chi phí tiền lương được trừ khi khớp ba thứ: hợp đồng lao động hoặc quy chế lương, bảng lương có chữ ký, và chứng từ trả tiền.
- Hợp đồng ghi lương thấp để đóng bảo hiểm ít, bảng lương ghi lương thật để tính chi phí, là kiểu lệch hay bị loại nhất khi kiểm tra.
- Sửa từ gốc: hợp đồng và phụ lục ghi đúng mức lương, phụ cấp; bảng lương lập từ đó; tiền trả qua ngân hàng đúng số trên bảng lương.
Lương trả thật, người làm thật. Vẫn có thể bị loại chi phí vì giấy tờ không khớp. Chị Quyên mất hơn 4 tỷ chi phí mỗi năm, chỉ vì hai con số trên hai tờ giấy.
Chị Quyên có một công ty lắp đặt điện mặt trời áp mái cho nhà xưởng ở Đồng Nai, Bình Dương. Bốn mươi lăm kỹ thuật viên, lương thực tế khoảng 14 triệu mỗi người. Công ty làm ăn tốt, đơn hàng kín đến giữa năm sau.
Năm nay công ty có đợt kiểm tra quyết toán. Đoàn kiểm tra đặt ba tập hồ sơ cạnh nhau. Hợp đồng lao động ghi lương 6 triệu. Bảng lương ghi 14 triệu. Danh sách đóng bảo hiểm ghi 6 triệu.
Trưởng đoàn hỏi một câu: "Lương thật của các anh em là bao nhiêu?"
Chị Quyên trả lời thật: 14 triệu. Và biên bản kết luận loại phần chênh lệch giữa bảng lương và hợp đồng khỏi chi phí. Hơn 4 tỷ một năm. Chị gọi tôi, giọng vừa giận vừa khó hiểu: "Em trả lương thật mà chị. Sao lại bị loại?" Tôi hỏi chị năm lần "vì sao".
Vì sao thứ nhất: vì sao trả thật mà vẫn bị loại?
Vì chi phí lương không được chứng minh bằng việc trả tiền. Nó được chứng minh bằng ba tờ giấy khớp nhau.
Tờ thứ nhất là hợp đồng lao động, hoặc quy chế lương, ghi mức lương và các khoản phụ cấp. Tờ thứ hai là bảng lương có chữ ký người nhận. Tờ thứ ba là chứng từ trả tiền.
Ba tờ giấy của chị Quyên nói ba điều khác nhau. Hợp đồng nói 6 triệu. Bảng lương nói 14 triệu. Chuyển khoản chỉ có 6 triệu, phần còn lại trả tiền mặt.
Khi ba tờ giấy cãi nhau, đoàn kiểm tra tin tờ có giá trị pháp lý mạnh nhất. Đó là hợp đồng lao động. Phần lương vượt hợp đồng, không có phụ lục, không có quy chế, bị coi là không đủ căn cứ.
Chị Quyên im lặng. "Vậy là em ký hợp đồng 6 triệu, rồi tự làm mất 8 triệu chi phí mỗi người."
Vì sao thứ hai: vì sao hợp đồng ghi 6 triệu?
Câu trả lời ai cũng đoán được. Để đóng bảo hiểm ít.
Bốn mươi lăm người, chênh 8 triệu mỗi người. Phần bảo hiểm công ty lẽ ra đóng thêm khoảng 1,7 triệu mỗi người mỗi tháng. Một năm khoảng 930 triệu.
Chị Quyên tưởng mình tiết kiệm 930 triệu tiền bảo hiểm. Nhưng cùng lúc, chị mất khoảng 4,3 tỷ chi phí lương được trừ mỗi năm. Thuế suất 17%, khoảng 730 triệu thuế TNDN.
Và đó chưa phải hết. Đóng bảo hiểm thấp hơn lương thực tế là một hình thức trốn đóng. Đoàn kiểm tra bảo hiểm có thể truy đóng toàn bộ phần chênh, cộng lãi. Tôi đã viết riêng chuyện này trong bài trốn đóng BHXH.
Tiết kiệm một khoản, mất hai khoản. Một cách làm mà cả cơ quan thuế lẫn cơ quan bảo hiểm đều có lý do để hỏi.
Vì sao thứ ba: vì sao phần tiền mặt là chỗ yếu nhất?
Tám triệu chênh lệch được trả bằng tiền mặt, mỗi tháng, trong phong bì. Kỹ thuật viên ký nhận vào một tờ bảng kê riêng.
Tờ bảng kê đó không khớp hợp đồng, không có trong danh sách đóng bảo hiểm. Thuế TNCN thì tính trên 6 triệu, phần 8 triệu không ai khấu trừ.
Với đoàn kiểm tra, phần tiền mặt này có ba khả năng. Một là lương thật nhưng không có căn cứ, bị loại chi phí. Hai là chi phí không có thật, kế toán ghi thêm cho đủ. Ba là tiền rút ra ngoài, gắn tên lương. Khả năng nào cũng bất lợi cho chị Quyên.
Phong bì lương nhanh và gọn. Nhưng trên giấy, nó là chỗ khó giải thích nhất. Chuyện trả lương tiền mặt, tôi sẽ kể kỹ hơn trong một bài riêng.
Thử với lương của nhân viên bạnCông cụ tính lương mở sẵn đúng ví dụ trên. Đổi số theo công ty bạn, kết quả ra ngay.Tính ngayVì sao thứ tư: vì sao không ai cảnh báo?
Chị Quyên hỏi: "Kế toán của em không biết à?"
Kế toán biết. Kế toán từng nhắc. Nhưng chị Quyên chọn cách tiết kiệm bảo hiểm, vì các công ty cùng ngành đều làm vậy. Kế toán làm theo chỉ đạo, rồi ghi bảng lương 14 triệu vào chi phí, vì đó là tiền thật đã chi.
Đó là chỗ hai quyết định va vào nhau. Quyết định ghi lương thấp để giảm bảo hiểm. Quyết định ghi lương cao để giảm thuế. Không thể có cả hai.
Chọn một bên là lựa chọn. Chọn cả hai bên là mâu thuẫn. Và mâu thuẫn trên giấy là thứ đoàn kiểm tra tìm đầu tiên.
Vì sao thứ năm: vì sao sửa từ gốc là cách rẻ nhất?
Câu hỏi gốc của chị Quyên là: "Giờ em làm gì?"
Không có cách nào giữ được cả hai lợi ích. Chỉ có cách làm đúng một lần, cho cả ba tờ giấy.
Hợp đồng lao động và phụ lục ghi đúng lương thật: lương chức danh, phụ cấp tính đóng bảo hiểm, các khoản hỗ trợ không tính đóng ghi mục riêng theo quy chế. Bảng lương lập đúng từ hợp đồng. Lương chuyển khoản đúng số trên bảng lương. Bảo hiểm đóng trên đúng phần lương phải đóng.
Cơ cấu lương đúng luật vẫn có thể tiết kiệm một phần bảo hiểm hợp pháp. Tôi đã kể cách làm trong bài thiết kế cơ cấu lương, phụ cấp. Tiết kiệm đúng cách thì ba tờ giấy vẫn khớp nhau.
Năm việc chị Quyên làm
- Ký phụ lục hợp đồng với bốn mươi lăm kỹ thuật viên, ghi đúng lương và phụ cấp thực tế.
- Ban hành quy chế lương, ghi rõ khoản nào tính đóng bảo hiểm, khoản nào là hỗ trợ.
- Trả toàn bộ lương qua ngân hàng, bỏ phong bì tiền mặt.
- Điều chỉnh mức đóng bảo hiểm theo lương thực tế, làm việc với cơ quan bảo hiểm về phần quá khứ.
- Khấu trừ thuế TNCN đúng trên toàn bộ thu nhập.
Chi phí bảo hiểm mỗi năm tăng. Nhưng từ năm nay, toàn bộ chi phí lương được trừ khi quyết toán. Phần thuế TNDN giữ lại lớn hơn phần bảo hiểm phải đóng thêm sau khi tách đúng cơ cấu.
Đó là việc Tax Health Check thường làm đầu tiên khi rà một bộ sổ: đặt hợp đồng, bảng lương và sao kê ngân hàng cạnh nhau. Ba tờ giấy khớp thì chi phí lương đứng vững.
Một năm sau
Một năm sau, chị Quyên có thêm hai đơn hàng lớn từ một tập đoàn nước ngoài. Tập đoàn đó yêu cầu kiểm tra hồ sơ lao động của nhà thầu trước khi ký. Hợp đồng, bảng lương, bảo hiểm khớp nhau. Chị qua vòng kiểm tra trong một tuần.
Chị nói với tôi: "Em tưởng làm đúng là tốn tiền. Hóa ra làm đúng còn giúp em lấy được hợp đồng."
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Hợp đồng ghi một số, bảng lương ghi một số là kiểu lệch chúng tôi gặp ở rất nhiều doanh nghiệp. Sửa nó tốn vài tuần. Không sửa thì tốn mỗi năm một lần quyết toán.
Câu hỏi thật sự về bảng lương của bạn
Không phải "lương có trả thật không". Mà là: hợp đồng, bảng lương, danh sách bảo hiểm và sao kê ngân hàng của bạn có cùng nói một con số không?
Nếu bốn tờ giấy nói bốn con số, bạn đã biết đoàn kiểm tra sẽ hỏi gì. Tax Health Check cùng Kaizen giúp bạn đưa chúng về một con số.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Chọn ngẫu nhiên ba nhân viên. Đặt hợp đồng lao động, bảng lương tháng trước, và sao kê chuyển lương của ba người cạnh nhau.
Nếu ba con số khớp, bạn đang ổn. Nếu không, Tax Health Check rà cùng bạn toàn bộ bảng lương.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí tiền lương được trừ khi tính thuế TNDN cần điều kiện gì?
Khoản chi tiền lương, tiền công phải được ghi cụ thể điều kiện hưởng và mức hưởng tại hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế của doanh nghiệp, có chứng từ chi trả và thực chi trước hạn nộp hồ sơ quyết toán (Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
Lương trên bảng lương cao hơn hợp đồng lao động có bị loại không?
Phần chênh lệch không có căn cứ tại hợp đồng, phụ lục hoặc quy chế có thể bị loại khỏi chi phí được trừ khi kiểm tra quyết toán.
Ghi lương trong hợp đồng thấp hơn thực tế để đóng bảo hiểm ít có sao không?
Đóng bảo hiểm trên mức lương thấp hơn tiền lương thực tế phải đóng là hành vi trốn đóng theo Luật BHXH số 41/2024/QH15, bị truy đóng, tính lãi và xử phạt.
Trả một phần lương bằng tiền mặt có được tính chi phí không?
Có thể, nếu có căn cứ tại hợp đồng, quy chế và chứng từ chi trả hợp lệ. Tuy nhiên phần lương trả tiền mặt ngoài hợp đồng, không khấu trừ thuế TNCN, rất khó chứng minh khi kiểm tra.
Căn cứ pháp lý
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP (chi phí tiền lương)
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14
- Luật BHXH số 41/2024/QH15 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP
- Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Hợp đồng thử việc, cộng tác viên, khoán việc: đóng BHXH và thuế thế nào
Gọi là cộng tác viên chưa chắc đã là cộng tác viên trong mắt luật.
Phá ngộ nhậnTax Health Check
Trả lương bằng tiền mặt: rủi ro chi phí và cách chuyển đổi
Trả lương tiền mặt cho nhanh. Đến kỳ quyết toán mới thấy chậm.
Phá ngộ nhậnTax Health Check
Luật BHXH mới: 7 thay đổi chủ doanh nghiệp phải cập nhật ngay
Luật BHXH mới đang thay đổi cách bạn tính chi phí cho từng nhân viên.
Cập nhật luật mớiLương & BHXH
