Tất cả bài viết

Chính sách lương & BHXH

Hợp đồng thử việc, cộng tác viên, khoán việc: đóng BHXH và thuế thế nào

Gọi là cộng tác viên chưa chắc đã là cộng tác viên trong mắt luật. Chị Ngân có bốn mươi "cộng tác viên" dạy theo lịch cố định, chấm công mỗi ngày.

Phá ngộ nhậnGiải pháp liên quan: Tax Health Check

Chính sách lương & BHXH

Tóm tắt nhanh

  • Luật nhìn bản chất, không nhìn tên hợp đồng. Có trả lương, có quản lý, điều hành, giám sát thì là hợp đồng lao động, dù tên gọi là gì.
  • Hợp đồng thử việc ký riêng thì chưa phải đóng bảo hiểm bắt buộc. Thử việc ghi ngay trong hợp đồng lao động thì khác.
  • Cộng tác viên, khoán việc đúng nghĩa không đóng bảo hiểm, nhưng công ty phải khấu trừ 10% thuế TNCN khi trả từ 2 triệu một lần, trừ trường hợp có cam kết.

Gọi là cộng tác viên chưa chắc đã là cộng tác viên trong mắt luật. Chị Ngân có bốn mươi "cộng tác viên" dạy theo lịch cố định, chấm công mỗi ngày.

Chị Ngân có một trung tâm tiếng Anh ba cơ sở ở Hà Nội. Bốn mươi giáo viên, phần lớn là sinh viên năm cuối và người mới ra trường. Tất cả ký "hợp đồng cộng tác viên". Không đóng bảo hiểm, nhận lương theo giờ dạy mỗi tháng.

"Cộng tác viên thì không phải đóng bảo hiểm chị ạ. Ai cũng làm vậy," chị Ngân nói rất chắc.

Nhưng tôi hỏi thêm vài câu. Giáo viên dạy theo thời khóa biểu trung tâm xếp. Chấm công bằng vân tay. Phải mặc đồng phục, dự họp chuyên môn mỗi thứ Bảy. Nghỉ phải xin phép quản lý. Có người làm ba năm, chưa nghỉ tháng nào.

Tôi nói với chị Ngân: "Bốn mươi người này, trên giấy là cộng tác viên. Nhưng nếu đoàn kiểm tra bảo hiểm đến, họ sẽ gọi bằng một tên khác."

Ngộ nhận thứ nhất: tên hợp đồng quyết định tất cả

Đây là ngộ nhận phổ biến nhất. Ký hợp đồng tên gì thì là cái đó.

Bộ luật Lao động nói ngược lại. Hợp đồng gọi tên gì cũng được. Nhưng có việc làm có trả lương, có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên? Thì vẫn là hợp đồng lao động.

Giáo viên của chị Ngân có đủ cả ba. Làm việc có trả lương. Trung tâm xếp lịch, chấm công, quy định đồng phục. Quản lý giám sát việc dạy, yêu cầu họp chuyên môn.

Vậy là về bản chất, bốn mươi người là người lao động. Mà người lao động có hợp đồng từ đủ một tháng thì thuộc diện bảo hiểm bắt buộc.

Chị Ngân im lặng. "Vậy là em đã đặt tên sai cho bốn mươi người suốt ba năm."

"Đúng. Và đoàn kiểm tra không đọc tên. Họ đọc lịch dạy, bảng chấm công và nội quy."

Ngộ nhận thứ hai: thử việc thì không bao giờ đóng bảo hiểm

Chị Ngân thường cho giáo viên mới thử việc hai tháng. Chị nghĩ thử việc thì không phải đóng bảo hiểm.

Đúng một nửa. Nếu ký hợp đồng thử việc riêng, trong thời gian thử việc thì chưa thuộc diện bảo hiểm bắt buộc. Nhưng nếu thử việc ghi ngay trong hợp đồng lao động, thì hợp đồng đó đã có hiệu lực. Bảo hiểm tính từ khi đó.

Thời gian thử việc cũng có giới hạn. Với công việc như giáo viên, tối đa sáu mươi ngày. Lương thử việc ít nhất 85% lương chính thức. Hết thử việc mà vẫn làm, không ký hợp đồng chính thức, thì vẫn là quan hệ lao động.

Thuế TNCN trong thời gian thử việc: hợp đồng thử việc riêng, trả từ 2 triệu một lần thì khấu trừ 10%. Người cam kết tổng thu nhập cả năm chưa đến mức phải nộp thuế thì có thể không bị khấu trừ.

Thử việc là giai đoạn thử, không phải giai đoạn miễn. Nó có ngày bắt đầu và có ngày kết thúc.

Freelancer, CTV, thử việcQUIZ 3 PHÚTNhững người bạn đang gọi là cộng tác viên, freelancer, có bao nhiêu người thật ra là người lao động trong mắt luật? Trả lời vài câu, biết ngay mức rủi ro.Thử ngay

Ngộ nhận thứ ba: cộng tác viên thì không có nghĩa vụ gì

Có những cộng tác viên đúng nghĩa. Một chuyên gia luyện thi được mời dạy một khóa ngắn. Một người dịch tài liệu làm tại nhà, giao bài đúng hạn, không ai giám sát giờ làm. Họ tự quyết cách làm, chỉ cam kết kết quả.

Với họ, hợp đồng dịch vụ hay khoán việc là đúng. Không thuộc diện bảo hiểm bắt buộc. Nhưng công ty vẫn có nghĩa vụ thuế.

Trả cho cá nhân không ký hợp đồng lao động, hoặc hợp đồng dưới ba tháng? Từ 2 triệu một lần thì khấu trừ 10% thuế TNCN. Trừ người có cam kết thu nhập cả năm dưới mức phải nộp thuế, theo mẫu quy định. Cuối năm, công ty khai, quyết toán khoản đã khấu trừ.

Tiền trả cộng tác viên được tính là chi phí nếu có giấy. Hợp đồng, biên bản nghiệm thu hoặc bảng kê công việc, chứng từ trả tiền. Thiếu giấy, chi phí đó cũng có thể bị loại.

Cái giá của ba năm đặt sai tên

Tôi tính cho chị Ngân kịch bản xấu nhất. Bốn mươi giáo viên, lương bình quân 8 triệu, ba năm không đóng bảo hiểm.

Phần doanh nghiệp đóng 21,5%, mỗi người khoảng 1,7 triệu mỗi tháng. Bốn mươi người, ba mươi sáu tháng, khoảng 2,5 tỷ. Cộng phần người lao động lẽ ra phải đóng, khoảng 1,2 tỷ, mà công ty khó thu lại từ người đã nghỉ. Cộng tiền lãi chậm đóng, cộng phạt.

Chị Ngân tái mặt. "Gần bằng doanh thu nửa năm của trung tâm."

Đó là kịch bản xấu nhất, khi đoàn kiểm tra kết luận toàn bộ là quan hệ lao động. Thực tế còn tùy từng người, từng giai đoạn. Nhưng hướng đi thì đã rõ.

Tôi đã viết riêng về mức phạt và rủi ro hình sự khi trốn đóng bảo hiểm trong bài trốn đóng BHXH.

Sắp xếp lại bốn mươi người

Chúng tôi chia bốn mươi giáo viên thành ba nhóm.

Nhóm một: hai mươi tám người dạy theo lịch cố định, làm từ một năm trở lên. Ký hợp đồng lao động, đóng bảo hiểm từ tháng tới. Phần quá khứ, rà soát và xử lý theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm.

Nhóm hai: tám người mới, đang thử việc. Ký hợp đồng thử việc riêng, đúng thời hạn, đúng mức lương. Hết thử việc thì ký hợp đồng lao động.

Nhóm ba: bốn giáo viên luyện thi dạy theo khóa, tự soạn giáo trình, không chấm công. Giữ hợp đồng dịch vụ, khấu trừ 10% thuế TNCN đúng quy định, có biên bản nghiệm thu mỗi khóa.

Chị Ngân hỏi: "Học phí có phải tăng không?"

Có, một chút. Chi phí bảo hiểm cho hai mươi tám người mỗi năm khoảng 600 triệu. Chị chia đều cho các lớp, học phí tăng khoảng 4%.

Ba tháng sau

Ba tháng sau, số giáo viên xin nghỉ giảm rõ. Một giáo viên làm ba năm nói với chị Ngân: "Giờ em có bảo hiểm, em dám vay mua xe trả góp rồi chị."

Chị Ngân kể chuyện đó với một chút ngạc nhiên. Chị tưởng giáo viên trẻ không quan tâm bảo hiểm. Hóa ra họ quan tâm, chỉ là không dám hỏi.

Đó là kiểu việc Tax Health Check làm với các doanh nghiệp dùng nhiều cộng tác viên: đọc lịch làm việc, bảng chấm công, nội quy, rồi gọi đúng tên từng quan hệ. Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Chúng tôi thấy cái tên trên hợp đồng là thứ dễ sửa nhất. Thứ khó sửa là ba năm đã trôi qua dưới cái tên sai.

Câu hỏi thật sự về những người bạn gọi là cộng tác viên

Không phải "ký hợp đồng gì để khỏi đóng bảo hiểm". Mà là: người đó làm việc theo lịch ai xếp, chịu sự giám sát của ai, và đã làm cho bạn bao lâu?

Nếu câu trả lời là "theo lịch công ty, quản lý giám sát, làm nhiều năm", thì tên hợp đồng không còn quan trọng. Tax Health Check cùng Kaizen giúp bạn sắp xếp lại trước khi người khác làm.

Việc bạn làm được ngay hôm nay

Lập danh sách mọi người đang ký hợp đồng cộng tác viên, dịch vụ, khoán việc. Ghi cạnh mỗi người: làm bao lâu, có chấm công không, có lịch cố định không.

Ai có cả ba, đó là người cần ký lại hợp đồng. Tax Health Check rà cùng bạn từng trường hợp.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng cộng tác viên có phải đóng BHXH không?

Hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên đúng bản chất thì không thuộc diện BHXH bắt buộc. Nhưng nếu hợp đồng có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát thì được coi là hợp đồng lao động (khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019) và phải đóng bảo hiểm theo quy định.

Thời gian thử việc có phải đóng BHXH không?

Hợp đồng thử việc ký riêng thì trong thời gian thử việc chưa thuộc diện BHXH bắt buộc. Nếu nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động thì đóng bảo hiểm theo hợp đồng lao động. Thời gian thử việc tối đa theo Bộ luật Lao động, lương thử việc ít nhất 85% lương công việc.

Trả tiền cho cộng tác viên có phải khấu trừ thuế TNCN không?

Có. Tổ chức trả tiền công, thù lao từ 2 triệu đồng trở lên mỗi lần cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng phải khấu trừ 10% thuế TNCN, trừ trường hợp cá nhân có cam kết theo quy định.

Chi phí thuê cộng tác viên có được tính vào chi phí được trừ không?

Được, nếu có hợp đồng, biên bản nghiệm thu hoặc bảng kê công việc, chứng từ chi trả, và đã khấu trừ thuế TNCN đúng quy định.

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (Điều 13 hợp đồng lao động; Điều 24 đến 27 thử việc)
  • Luật BHXH số 41/2024/QH15 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP
  • Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC
  • Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.

Sổ sách sạch, thuế đúng, hợp tác bền lâu

Dù bạn cần tư vấn thuế, kế toán hay muốn hợp tác Liên minh, Kaizen phản hồi trong vòng 24h, miễn phí.