Chính sách lương & BHXH
Luật BHXH mới: 7 thay đổi chủ doanh nghiệp phải cập nhật ngay
Luật BHXH mới đang thay đổi cách bạn tính chi phí cho từng nhân viên. Anh Quốc có ba mươi bạn sinh viên làm ca. Anh nghĩ luật mới không liên quan đến họ.
Cập nhật luật mớiGiải pháp liên quan: Lương & BHXH
Tóm tắt nhanh
- Luật BHXH số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025, mở rộng đối tượng phải đóng, trong đó có người làm việc không trọn thời gian có thu nhập đủ mức theo quy định.
- Lương đóng bảo hiểm được định nghĩa rõ hơn: lương, phụ cấp và các khoản bổ sung trả thường xuyên. Chậm đóng, trốn đóng được phân biệt rõ, kèm tiền lãi và chế tài.
- Từ 01/7/2026, mức trần đóng bảo hiểm là 20 lần mức lương cơ sở, khoảng 50,6 triệu đồng mỗi tháng.
Luật BHXH mới đang thay đổi cách bạn tính chi phí cho từng nhân viên. Anh Quốc có ba mươi bạn sinh viên làm ca. Anh nghĩ luật mới không liên quan đến họ.
Anh Quốc có tám tiệm giặt sấy tự phục vụ ở các quận gần trường đại học. Mười hai nhân viên chính thức, ba mươi bạn sinh viên làm ca bốn tiếng mỗi ngày. Sinh viên được trả theo giờ, nhận tiền cuối tuần.
Anh luôn nghĩ sinh viên làm ca thì khỏi bảo hiểm. "Tụi nhỏ làm thêm thôi mà chị. Đứa nào cũng có bảo hiểm học sinh rồi."
Tháng 10, một bạn sinh viên làm ở tiệm anh hai năm đến hỏi phòng hành chính: "Anh ơi, em đọc báo thấy luật mới, em có được đóng bảo hiểm không?"
Anh Quốc không biết trả lời thế nào. Anh gọi tôi. Tôi bảo anh: luật mới có bảy chỗ thay đổi đáng chú ý với chủ doanh nghiệp. Ít nhất hai chỗ liên quan trực tiếp đến ba mươi bạn sinh viên của anh.
Thay đổi thứ nhất: người làm không trọn thời gian
Luật cũ chủ yếu nhìn vào hợp đồng lao động từ đủ một tháng. Luật mới mở rộng thêm người làm việc không trọn thời gian. Điều kiện là lương tháng bằng hoặc cao hơn mức thấp nhất làm căn cứ đóng.
Ba mươi bạn sinh viên của anh Quốc làm bốn tiếng mỗi ngày, hai mươi sáu ngày mỗi tháng. Thu nhập mỗi bạn khoảng 3 đến 4 triệu mỗi tháng. Có bạn đủ ngưỡng, có bạn chưa. Phải xem từng người, theo mức căn cứ đóng thấp nhất đang áp dụng.
Anh Quốc nhíu mày. "Vậy là em phải tính từng đứa?"
"Đúng. Và phải ký hợp đồng lao động không trọn thời gian rõ ràng với từng bạn, thay vì trả theo giờ không giấy tờ."
Đây là thay đổi tác động lớn nhất đến các ngành dùng nhiều lao động bán thời gian: bán lẻ, nhà hàng, giặt sấy, cà phê, giao hàng.
Thay đổi thứ hai: lương đóng bảo hiểm được định nghĩa rõ hơn
Luật mới nói rõ lương đóng bảo hiểm gồm gì. Đó là mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương. Và các khoản bổ sung trả thường xuyên, ổn định mỗi kỳ.
Chữ "thường xuyên, ổn định" là chỗ cần để ý. Một khoản "hỗ trợ" trả đều mỗi tháng, cùng mức, cho mọi người, có thể bị coi là khoản bổ sung phải tính đóng. Tôi đã kể kỹ cách phân biệt trong bài thiết kế cơ cấu lương, phụ cấp.
Mười hai nhân viên chính thức của anh Quốc nhận lương 7 triệu và "hỗ trợ trách nhiệm" 2 triệu mỗi tháng. Khoản hỗ trợ đó, theo cách hiểu mới, rất dễ bị tính vào lương đóng bảo hiểm.
Thay đổi thứ ba và thứ tư: chậm đóng, trốn đóng
Luật mới tách bạch hai hành vi. Chậm đóng là đóng sau hạn quy định. Trốn đóng là không đăng ký, hoặc đăng ký không đủ người. Đóng thấp hơn tiền lương thực tế cũng vậy. Không đóng sau thời hạn mà không có lý do cũng vậy.
Chậm đóng hay trốn đóng đều phải nộp đủ số tiền, cộng tiền lãi tính theo ngày trên số chậm, trốn. Ngoài ra còn xử phạt hành chính. Trốn đóng với số tiền lớn, nhiều người lao động, có thể bị xử lý hình sự.
Anh Quốc nghe đến đây thì im lặng lâu hơn. "Ba mươi đứa sinh viên, nếu đủ ngưỡng mà em không đăng ký, là trốn đóng hả chị?"
"Có thể bị xác định như vậy. Không đăng ký đủ người thuộc diện phải đóng là một hành vi trốn đóng."
Tôi đã viết riêng về mức phạt và rủi ro hình sự trong bài trốn đóng BHXH.
Thử với lương của nhân viên bạnCông cụ tính lương mở sẵn đúng ví dụ trên. Đổi số theo công ty bạn, kết quả ra ngay.Tính ngayThay đổi thứ năm: mức trần mới từ giữa năm 2026
Từ 01/7/2026, mức lương cơ sở là 2,53 triệu. Mức trần tiền lương đóng bảo hiểm xã hội bằng 20 lần, khoảng 50,6 triệu mỗi tháng.
Với anh Quốc, thay đổi này ít tác động, vì không ai lương cao đến vậy. Nhưng với công ty có nhiều quản lý, chuyên gia lương cao, mức trần mới làm phần bảo hiểm phải đóng của họ tăng.
Tỷ lệ đóng không đổi: người lao động 10,5%, doanh nghiệp 21,5%, chưa kể kinh phí công đoàn 2%. Chỉ có mức trần đổi.
Thay đổi thứ sáu và thứ bảy: quyền lợi người lao động
Hai thay đổi cuối là quyền lợi của người lao động. Nhưng chủ doanh nghiệp nên biết, vì nhân viên sẽ hỏi.
Thứ sáu, thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống 15 năm. Nhiều người lao động lớn tuổi, đóng chưa đủ 20 năm, giờ có thêm cơ hội. Họ sẽ quan tâm hơn đến việc công ty có đóng đủ cho mình không.
Thứ bảy, quy định hưởng bảo hiểm một lần được siết lại. Chế độ thai sản và một số chế độ khác được mở rộng. Người lao động có lý do để muốn được đóng bảo hiểm nhiều hơn, không ít hơn.
Bạn sinh viên ở tiệm giặt hỏi anh Quốc không phải vì tò mò. Bạn ấy đã tính: đóng từ năm hai mươi tuổi, đến bốn mươi lăm đã đủ mười lăm năm.
Chi phí thật của anh Quốc
Tôi tính cho anh Quốc. Giả sử khoảng hai mươi bạn sinh viên đủ ngưỡng, lương bình quân 3,8 triệu. Công ty đóng thêm khoảng 21,5%, mỗi bạn khoảng 820 nghìn. Một năm khoảng 200 triệu.
Cộng thêm phần "hỗ trợ trách nhiệm" của mười hai nhân viên chính thức tính vào lương đóng. Mỗi năm thêm khoảng 60 triệu.
Anh Quốc thở dài. "Hai trăm sáu mươi triệu. Bằng lãi của hai tiệm."
"Đúng. Nhưng so với truy đóng ba năm, cộng lãi, cộng phạt, nếu có đoàn kiểm tra, thì con số đó nhỏ hơn nhiều. Và anh giữ được những bạn làm lâu."
Bảy việc thành năm việc
Chúng tôi gom bảy thay đổi thành năm việc cho anh Quốc:
- Rà toàn bộ nhân sự bán thời gian, xác định người thuộc diện phải đóng theo mức căn cứ thấp nhất.
- Ký hợp đồng lao động không trọn thời gian rõ ràng với từng người.
- Xem lại các khoản hỗ trợ trả cố định hằng tháng, khoản nào thực chất là lương thì đưa vào lương đóng.
- Đăng ký tham gia bảo hiểm cho người mới trong thời hạn quy định từ ngày giao kết hợp đồng.
- Cập nhật bảng lương theo mức trần mới từ tháng 7/2026, đóng đúng hạn mỗi tháng.
Đó là việc của dịch vụ Lương & BHXH của Kaizen: cập nhật bảng lương và hồ sơ bảo hiểm mỗi khi luật đổi, trước khi đoàn kiểm tra đến hỏi.
Ba tháng sau
Hai mươi hai bạn sinh viên ký hợp đồng mới, đóng bảo hiểm từ tháng 1. Tám bạn làm ít giờ hơn, chưa đủ ngưỡng, vẫn làm như cũ nhưng có hợp đồng rõ ràng.
Điều anh Quốc không ngờ: số bạn xin nghỉ giảm hẳn. Bạn sinh viên làm hai năm kia nói với anh: "Có bảo hiểm, em yên tâm làm đến khi ra trường."
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Luật BHXH mới làm chi phí lao động tăng ở một số ngành. Nhưng chúng tôi thấy doanh nghiệp cập nhật sớm luôn ít tốn hơn doanh nghiệp cập nhật sau đoàn kiểm tra. Lương & BHXH cùng Kaizen giúp bạn cập nhật sớm.
Câu hỏi thật sự về luật BHXH mới
Không phải "luật mới có gì thay đổi". Mà là: trong số người đang làm việc cho bạn, bao nhiêu người thuộc diện phải đóng bảo hiểm theo luật mới mà chưa được đóng?
Con số đó là rủi ro lớn nhất của bạn với luật mới. Và cũng là nhóm nhân viên dễ nghỉ việc nhất.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Lập danh sách mọi người đang làm việc cho công ty: chính thức, thời vụ, bán thời gian, cộng tác viên. Ghi cạnh mỗi người thu nhập tháng và có đóng bảo hiểm không.
Người nào thu nhập đều mà chưa đóng, đó là chỗ cần xem lại đầu tiên. Dịch vụ Lương & BHXH của Kaizen rà cùng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Luật BHXH mới có hiệu lực từ khi nào?
Luật BHXH số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, được hướng dẫn bởi Nghị định 158/2025/NĐ-CP về bảo hiểm xã hội bắt buộc và các văn bản khác.
Người làm việc bán thời gian có phải đóng BHXH bắt buộc không?
Theo Luật BHXH số 41/2024/QH15, người làm việc không trọn thời gian có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức thấp nhất làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thuộc đối tượng tham gia.
Mức trần tiền lương đóng BHXH từ 01/7/2026 là bao nhiêu?
Mức tối đa bằng 20 lần mức lương cơ sở. Với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng, trần là 50,6 triệu đồng mỗi tháng.
Chậm đóng, trốn đóng BHXH bị xử lý thế nào?
Doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền chậm, trốn đóng và nộp tiền lãi tính theo ngày; đồng thời bị xử phạt vi phạm hành chính. Trốn đóng thuộc trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.
Căn cứ pháp lý
- Luật BHXH số 41/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025)
- Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật BHXH về bảo hiểm xã hội bắt buộc
- Nghị định 161/2026/NĐ-CP về mức lương cơ sở
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP về lương tối thiểu vùng
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017 (tội trốn đóng bảo hiểm)
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Trốn đóng BHXH: mức phạt và rủi ro hình sự doanh nghiệp không ngờ
Tiết kiệm vài triệu BHXH mỗi tháng có thể đổi lấy một hồ sơ hình sự.
Góc nhìn thẳngLương & BHXH
Thiết kế cơ cấu lương, phụ cấp đúng luật để tối ưu BHXH và thuế TNCN
Cùng một khoản chi cho nhân viên, cách trả khác nhau thì chi phí chênh hàng trăm triệu.
Hướng dẫn thực hànhLương & BHXH
Hợp đồng thử việc, cộng tác viên, khoán việc: đóng BHXH và thuế thế nào
Gọi là cộng tác viên chưa chắc đã là cộng tác viên trong mắt luật.
Phá ngộ nhậnTax Health Check
