Chính sách lương & BHXH
Thiết kế cơ cấu lương, phụ cấp đúng luật để tối ưu BHXH và thuế TNCN
Cùng một khoản chi cho nhân viên, cách trả khác nhau thì chi phí chênh hàng trăm triệu. Nhưng cách trả "khôn" quá thì có ngày phải trả lại cả gốc lẫn lãi.
Hướng dẫn thực hànhGiải pháp liên quan: Lương & BHXH
Tóm tắt nhanh
- Bảo hiểm bắt buộc là khoảng 32% tiền lương đóng bảo hiểm: doanh nghiệp 21,5%, người lao động 10,5%. Khoản nào nằm trong hay ngoài lương đóng bảo hiểm đều có giá.
- Lương, phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, thâm niên phải tính đóng bảo hiểm. Tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, nhà ở ghi thành mục riêng thì không tính.
- Bản chất quyết định, không phải tên gọi. Đổi tên phụ cấp trách nhiệm thành "hỗ trợ đi lại" để né bảo hiểm là cách nhanh nhất để bị truy đóng.
Cùng một khoản chi cho nhân viên, cách trả khác nhau thì chi phí chênh hàng trăm triệu. Nhưng cách trả "khôn" quá thì có ngày phải trả lại cả gốc lẫn lãi.
Anh Hải có năm cửa hàng sửa điện thoại và bán phụ kiện ở Sài Gòn. Sáu mươi kỹ thuật viên, mười trưởng nhóm. Năm nay anh tăng lương cho cả đội vì thợ giỏi đang bị đối thủ săn.
Kế toán làm bảng lương mới, đưa anh xem. Tổng quỹ lương tăng 15%. Nhưng tiền bảo hiểm công ty đóng cũng tăng đúng 15%. Mỗi tháng thêm gần 40 triệu.
Một người bạn chủ cửa hàng mách anh: "Ông tách lương ra thành phụ cấp, hỗ trợ đi. Lương đóng bảo hiểm thấp thôi, phần còn lại ghi hỗ trợ. Ai cũng làm vậy."
Anh Hải gọi tôi hỏi có nên làm vậy không. Tôi trả lời: "Có cách tách đúng và cách tách sai. Cách đúng tiết kiệm được một phần. Cách sai tiết kiệm được nhiều hơn, cho đến ngày đoàn kiểm tra bảo hiểm đến."
Mỗi triệu đồng lương đều có giá
Tôi bắt đầu bằng một con số để anh Hải hình dung. Với mỗi triệu đồng nằm trong lương đóng bảo hiểm, công ty đóng thêm 215 nghìn, nhân viên đóng 105 nghìn. Cộng lại khoảng 320 nghìn.
Đó là lý do câu hỏi "khoản nào tính đóng, khoản nào không" đáng tiền. Với sáu mươi người, mỗi người vài triệu, chênh lệch một năm có thể vài trăm triệu.
Nhưng tiền bảo hiểm không mất. Nó thành lương hưu, thai sản, ốm đau, thất nghiệp của chính nhân viên. Cắt bảo hiểm của nhân viên là cắt một phần tương lai của họ. Thợ giỏi biết điều đó, và họ so sánh khi đối thủ săn.
Anh Hải gật đầu chậm. "Vậy mình không tìm cách đóng ít nhất. Mình tìm cách đóng đúng."
Khoản nào phải tính đóng, khoản nào không
Luật BHXH mới quy định rõ lương đóng bảo hiểm gồm gì. Đó là mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương. Và các khoản bổ sung trả cố định, thường xuyên mỗi kỳ.
Phụ cấp lương là khoản bù đắp điều kiện lao động, tính chất công việc, trách nhiệm, chức vụ, thâm niên. Những khoản này phải tính đóng bảo hiểm, dù gọi tên là gì.
Những khoản ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động thì không tính đóng. Đó là tiền thưởng, tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại. Hỗ trợ nhà ở, giữ trẻ. Và hỗ trợ khi người lao động có hiếu, hỷ, sinh nhật, gặp khó khăn.
Chỗ khó nằm ở chữ "bản chất". Trưởng nhóm nhận một khoản cố định mỗi tháng vì họ làm trưởng nhóm. Gọi nó là "hỗ trợ đi lại" thì bản chất vẫn là phụ cấp chức vụ. Đoàn kiểm tra nhìn bản chất, không nhìn tên gọi.
Phép tính của một trưởng nhóm
Tôi lấy một trưởng nhóm của anh Hải làm ví dụ. Tổng thu nhập 25 triệu mỗi tháng.
Cách thứ nhất, ghi toàn bộ là lương. Lương đóng bảo hiểm 25 triệu. Công ty đóng khoảng 5,4 triệu, trưởng nhóm đóng khoảng 2,6 triệu.
Cách thứ hai, tách theo bản chất. Lương chức danh và phụ cấp trưởng nhóm 20 triệu, tính đóng bảo hiểm. Tiền ăn giữa ca 1,2 triệu. Hỗ trợ xăng xe, điện thoại 1,5 triệu theo quy chế, áp dụng cho mọi kỹ thuật viên phải đi sửa máy tận nơi. Hỗ trợ nhà ở 2,3 triệu cho người ở trọ xa.
Lương đóng bảo hiểm còn 20 triệu. Công ty đóng khoảng 4,3 triệu, trưởng nhóm đóng khoảng 2,1 triệu. Mỗi tháng công ty tiết kiệm khoảng 1,1 triệu, trưởng nhóm khoảng 0,5 triệu.
Mười trưởng nhóm, một năm, công ty bớt khoảng 130 triệu tiền bảo hiểm. Đúng luật, vì từng khoản hỗ trợ đều có căn cứ thật.
Thử với lương của nhân viên bạnCông cụ tính lương mở sẵn đúng ví dụ trên. Đổi số theo công ty bạn, kết quả ra ngay.Tính ngayBa nguyên tắc để cơ cấu đứng vững
Anh Hải hỏi: "Vậy tách bao nhiêu là an toàn?" Không có con số an toàn. Chỉ có ba nguyên tắc.
Nguyên tắc thứ nhất: bản chất trước, tên gọi sau. Khoản trả vì chức vụ, trách nhiệm, thâm niên là phụ cấp lương, phải tính đóng. Đổi tên không đổi được bản chất.
Nguyên tắc thứ hai: hỗ trợ phải gắn với nhu cầu thật và có quy chế. Hỗ trợ xăng xe cho người phải đi lại vì công việc. Hỗ trợ nhà ở cho người ở xa. Mức theo nhóm vị trí, áp dụng nhất quán. Không phải phần lương bị cắt ra cho từng người.
Nguyên tắc thứ ba: lương chức danh phải hợp lý. Không thấp hơn lương tối thiểu vùng, vùng I là 5,31 triệu từ đầu năm 2026. Và phải tương xứng với vị trí. Một trưởng nhóm lương chức danh 6 triệu, hỗ trợ 19 triệu, là cơ cấu ai đọc cũng thấy lạ.
Cách mà người bạn anh Hải mách là phá cả ba nguyên tắc. Lương ghi 6 triệu, còn lại gọi chung là hỗ trợ. Đó không phải tối ưu. Đó là trốn đóng, có tên gọi đẹp.
Góc thuế TNCN và thuế TNDN
Cơ cấu lương còn ảnh hưởng hai loại thuế nữa.
Thuế TNCN: tiền ăn giữa ca bằng tiền được miễn thuế đến 1,2 triệu mỗi tháng từ giữa năm 2026. Bữa ăn công ty tự tổ chức không tính vào thu nhập. Tiền làm thêm giờ trả theo đúng luật lao động có phần được miễn. Một số khoản hỗ trợ khác vẫn chịu thuế như lương, dù không đóng bảo hiểm.
Thuế TNDN: mọi khoản lương, phụ cấp, hỗ trợ đều được tính là chi phí, nếu có hợp đồng, quy chế, chứng từ trả tiền. Nhưng chi phúc lợi trực tiếp như du lịch, hiếu hỷ thì có trần một tháng lương bình quân. Tối ưu bảo hiểm mà để chi phí bị loại thì được bên này, mất bên kia.
Chuyện xếp đúng ngăn giữa lương, thưởng và phúc lợi, tôi đã kể trong bài phúc lợi nhân viên được trừ chi phí.
Cơ cấu mới của anh Hải
Chúng tôi dựng lại cơ cấu lương cho sáu mươi kỹ thuật viên và mười trưởng nhóm:
- Lương chức danh theo thang bậc, kèm phụ cấp trưởng nhóm, thâm niên: tính đóng bảo hiểm.
- Tiền ăn giữa ca 1,2 triệu cho mọi người, ghi mục riêng trong hợp đồng.
- Hỗ trợ xăng xe, điện thoại cho người đi sửa tận nơi, mức theo quy chế.
- Hỗ trợ nhà ở cho người ở trọ, có điều kiện rõ trong quy chế.
- Thưởng doanh số theo tháng, ghi trong quy chế thưởng.
Anh Hải họp toàn đội, giải thích cơ cấu mới. Một kỹ thuật viên hỏi: "Vậy lương hưu của em có thấp đi không?" Anh trả lời thật: "Có, một phần nhỏ. Nhưng phần lương chính của em vẫn đóng đủ, và em nhận thêm tiền ăn, tiền xăng mỗi tháng."
Đó là kiểu việc dịch vụ Lương & BHXH của Kaizen làm khi dựng bảng lương: cân giữa chi phí của công ty, quyền lợi của nhân viên, và khả năng đứng vững khi bị kiểm tra.
Một năm sau
Một năm sau, đoàn kiểm tra bảo hiểm đến làm việc định kỳ. Họ đọc hợp đồng, quy chế, bảng lương. Họ hỏi về khoản hỗ trợ nhà ở. Kế toán đưa danh sách người ở trọ kèm địa chỉ. Đoàn ghi nhận, không truy đóng.
Một cửa hàng của người bạn từng mách anh Hải bị truy đóng gần 400 triệu cùng năm đó. Lương ghi 5 triệu, "hỗ trợ" 15 triệu, áp dụng cho mọi người, kể cả người không đi đâu.
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Chúng tôi thấy cơ cấu lương tốt nhất không phải cơ cấu đóng bảo hiểm ít nhất. Mà là cơ cấu không cần giải thích quá ba câu khi bị hỏi.
Câu hỏi thật sự về bảng lương của bạn
Không phải "làm sao đóng bảo hiểm ít nhất". Mà là: mỗi khoản hỗ trợ trong bảng lương của bạn có một lý do thật, ghi trong quy chế, áp dụng cho đúng người không?
Nếu có, bạn đang tối ưu. Nếu không, bạn đang trốn đóng với một cái tên đẹp. Lương & BHXH cùng Kaizen giúp bạn phân biệt hai việc đó.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Mở bảng lương tháng gần nhất, chọn ba người có khoản "hỗ trợ" lớn nhất. Với mỗi khoản, hỏi: hỗ trợ vì việc gì, quy chế nào ghi, người khác cùng vị trí có nhận không?
Câu trả lời nào ngập ngừng, đó là khoản cần xem lại. Dịch vụ Lương & BHXH của Kaizen dựng lại cơ cấu cùng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tiền lương đóng BHXH bắt buộc gồm những khoản nào?
Gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương (Điều 31 Luật BHXH số 41/2024/QH15; Nghị định 158/2025/NĐ-CP).
Khoản nào không phải tính đóng BHXH?
Các chế độ, phúc lợi ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động như tiền thưởng, tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, nhà ở, giữ trẻ, nuôi con nhỏ, hỗ trợ khi có hiếu hỷ, sinh nhật (khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH, theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam).
Tiền ăn giữa ca có chịu thuế TNCN không?
Tiền ăn giữa ca bằng tiền được miễn thuế đến 1,2 triệu đồng mỗi người mỗi tháng từ 01/7/2026, phần vượt chịu thuế; bữa ăn do doanh nghiệp tự tổ chức không tính vào thu nhập chịu thuế (Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC).
Lương tối thiểu vùng năm 2026 là bao nhiêu?
Từ 01/01/2026: vùng I 5,31 triệu đồng, vùng II 4,73 triệu đồng, vùng III 4,14 triệu đồng, vùng IV 3,7 triệu đồng mỗi tháng (Nghị định 293/2025/NĐ-CP).
Căn cứ pháp lý
- Luật BHXH số 41/2024/QH15 (Điều 31) và Nghị định 158/2025/NĐ-CP
- Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH (khoản 5 Điều 3)
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (Điều 104 về thưởng)
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP về lương tối thiểu vùng
- Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP (chi phúc lợi)
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Hợp đồng thử việc, cộng tác viên, khoán việc: đóng BHXH và thuế thế nào
Gọi là cộng tác viên chưa chắc đã là cộng tác viên trong mắt luật.
Phá ngộ nhậnTax Health Check
Nhân viên làm việc từ xa, ở tỉnh khác: đóng BHXH và thuế ở đâu
Làm việc ở đâu cũng được. Nhưng nghĩa vụ thuế thì phải ở đúng chỗ.
Hỏi - đápTuân thủ & Báo cáo thuế
Luật BHXH mới: 7 thay đổi chủ doanh nghiệp phải cập nhật ngay
Luật BHXH mới đang thay đổi cách bạn tính chi phí cho từng nhân viên.
Cập nhật luật mớiLương & BHXH
