Cẩm nang FDI & Giao thương
Thuế tối thiểu toàn cầu: tập đoàn của bạn có trong diện áp dụng?
Mười năm trước, nhà máy của chị Ánh xin được thuế suất ưu đãi 10%. Năm nay, một quy định toàn cầu hỏi lại: 10% thì còn thiếu bao nhiêu để đủ 15%?
Cập nhật luật mớiGiải pháp liên quan: Tax Partner
Tóm tắt nhanh
- Tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro trong ít nhất hai trên bốn năm gần nhất thuộc diện thuế tối thiểu toàn cầu.
- Nếu thuế suất thực tế của các công ty trong tập đoàn tại Việt Nam dưới 15%, phần chênh lệch có thể phải nộp thành thuế TNDN bổ sung ngay tại Việt Nam.
- Phần thu nhập gắn với chi phí lương và tài sản hữu hình thật được loại trừ một phần. Việt Nam cũng có quỹ hỗ trợ đầu tư cho một số dự án đủ điều kiện.
Mười năm trước, nhà máy của chị Ánh xin được thuế suất ưu đãi 10%. Năm nay, một quy định toàn cầu hỏi lại: 10% thì còn thiếu bao nhiêu để đủ 15%?
Chị Ánh là giám đốc tài chính người Việt của một nhà máy giày vốn Đài Loan ở Long An. Bốn nghìn công nhân, ba dây chuyền, xuất khẩu đi Mỹ và châu Âu. Nhà máy được hưởng ưu đãi thuế từ ngày đầu: thuế suất 10%, cộng mấy năm miễn, giảm.
Một buổi sáng, chị nhận email từ phòng thuế của tập đoàn ở Đài Bắc. Tiêu đề viết hoa: "GLOBAL MINIMUM TAX - VIETNAM ENTITY DATA REQUEST". Kèm theo là một bảng Excel bốn mươi dòng, hạn gửi lại trong hai tuần.
Chị gọi cho tôi. "Chị ơi, cái này có liên quan gì đến nhà máy em không? Em vẫn được ưu đãi 10% mà."
Có liên quan, và liên quan trực tiếp. Phần sau của buổi nói chuyện, chị Ánh phát hiện ưu đãi 10% của nhà máy vẫn còn trên giấy. Nhưng tiền tiết kiệm từ ưu đãi đó, một phần lớn sẽ đổi hướng đi.
Quy định mới: đúng 15%, ở đâu cũng vậy
Tôi giải thích cho chị Ánh bằng một hình ảnh đơn giản. Hơn một trăm nước đã thống nhất một mức sàn: tập đoàn đa quốc gia lớn phải chịu thuế thực tế ít nhất 15% ở mỗi nước họ có lãi.
Nước nào thu thấp hơn 15%, phần thiếu sẽ có người thu. Nếu Việt Nam không thu, nước của công ty mẹ hoặc nước khác trong chuỗi sẽ thu. Việt Nam đã chọn tự thu phần đó, bằng thuế TNDN bổ sung tối thiểu nội địa.
Quy định áp dụng cho tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro. Điều kiện là đạt ngưỡng đó ít nhất hai trong bốn năm gần nhất. Tập đoàn của chị Ánh có doanh thu toàn cầu khoảng 1,2 tỷ Euro. Đã vào diện.
Chị Ánh hỏi: "Vậy ưu đãi 10% của em bị bỏ à?"
"Không bỏ. Nhà máy vẫn nộp thuế TNDN theo mức 10%. Chỉ là sau đó, tính thêm một lần nữa."
Phép tính thứ hai
Tôi làm phép tính cho chị Ánh bằng số tròn. Lãi trước thuế của nhà máy năm nay khoảng 200 tỷ. Thuế TNDN theo ưu đãi 10% là 20 tỷ.
Thuế suất thực tế tính theo quy tắc toàn cầu không hoàn toàn giống tờ khai thuế Việt Nam. Nhưng giả sử nó ra khoảng 10%. Còn thiếu 5% để đủ sàn 15%.
Trước khi nhân 5%, quy tắc cho trừ đi một phần thu nhập gắn với hoạt động thật. Đó là một tỷ lệ phần trăm trên chi phí lương và giá trị tài sản hữu hình. Nhà máy bốn nghìn công nhân, nhà xưởng, máy móc, nên phần loại trừ không nhỏ.
Giả sử phần loại trừ khoảng 80 tỷ. Còn 120 tỷ lãi chịu phần thiếu 5%. Thuế bổ sung khoảng 6 tỷ.
Chị Ánh nhìn con số rất lâu. "Sáu tỷ. Gần bằng một phần ba số thuế em đang nộp."
"Đúng. Ưu đãi vẫn nằm đó. Chỉ là phần tiết kiệm được, một phần quay về ngân sách dưới một tên mới."
Vì sao Việt Nam tự thu thay vì để nước khác thu?
Chị Ánh hỏi một câu rất hay: "Nếu đằng nào cũng phải nộp, thì nộp ở Việt Nam hay ở Đài Loan có gì khác nhau?"
Với tập đoàn, tổng số tiền có thể không khác bao nhiêu. Nhưng với Việt Nam, khác rất nhiều. Nếu Việt Nam không thu, phần thuế bổ sung sẽ chảy về nước khác. Vậy là ưu đãi Việt Nam cho đi trở thành nguồn thu của người khác.
Vì vậy, Việt Nam vừa thu thuế bổ sung, vừa lập một quỹ hỗ trợ đầu tư. Quỹ hỗ trợ bằng tiền cho một số dự án đủ điều kiện. Ví dụ nghiên cứu phát triển, đào tạo, sản xuất công nghệ cao. Điều kiện của quỹ khá chặt, và không phải nhà máy nào cũng đủ.
Nhà máy của chị Ánh có trung tâm thiết kế mẫu giày với hai trăm kỹ sư. Có thể có phần đủ điều kiện. Đó là việc phải xem riêng.
Lịch thuế 12 thángLỊCH 12 THÁNGNăm tới công ty bạn có thêm những hạn nộp nào, từ tờ khai thuế bổ sung đến hồ sơ thông tin của tập đoàn? Xem ngay lịch 12 tháng chia theo từng vai trò.Thử ngayBảng Excel bốn mươi dòng
Quay lại email từ Đài Bắc. Bảng Excel bốn mươi dòng hỏi những gì?
Lãi theo báo cáo tài chính. Thuế đã nộp và thuế hoãn lại. Chi phí lương, giá trị tài sản hữu hình. Các khoản ưu đãi, miễn giảm đang hưởng. Các khoản điều chỉnh theo quy tắc toàn cầu.
Phần lớn số liệu đó nằm trong sổ của chị Ánh. Nhưng không nằm sẵn ở dạng tập đoàn cần. Ví dụ chi phí lương phải tách theo người làm việc tại Việt Nam. Tài sản hữu hình phải tính theo giá trị sổ sách bình quân.
Chị Ánh định giao cho một kế toán tổng hợp làm trong hai tuần. Tôi khuyên chị đừng. Số liệu gửi đi hôm nay sẽ là căn cứ cho tờ khai thuế bổ sung sau này. Sai một dòng chi phí lương là sai phần loại trừ, kéo theo sai số thuế.
Bảng Excel trông giống báo cáo nội bộ. Thật ra nó là bản nháp của một tờ khai thuế.
Lịch của năm đầu tiên
Thuế bổ sung không nộp theo quý như thuế TNDN thường. Nó có lịch riêng, dài hơn, và nhiều người quên vì nó xa.
Tờ khai thuế bổ sung nộp khá lâu sau khi kết thúc năm tài chính. Năm đầu tiên còn được thêm thời gian. Hồ sơ thông tin của tập đoàn cũng vậy. Có tập đoàn chọn một công ty ở Việt Nam đứng ra nộp thay các công ty khác.
Chị Ánh hỏi: "Xa vậy thì giờ lo làm gì?"
"Vì số liệu năm nay phải thu thập ngay trong năm nay. Đến lúc làm tờ khai mới đi tìm thì chứng từ đã nằm trong kho lưu trữ."
Năm việc của chị Ánh
- Xác nhận tập đoàn thuộc diện áp dụng và công ty nào ở Việt Nam đứng ra kê khai.
- Lập bảng chi phí lương và tài sản hữu hình theo đúng cách tính phần loại trừ.
- Đối chiếu số liệu gửi tập đoàn với báo cáo tài chính và tờ khai quyết toán.
- Rà các dự án có thể đủ điều kiện quỹ hỗ trợ đầu tư, như trung tâm thiết kế.
- Đưa các mốc tờ khai thuế bổ sung và hồ sơ thông tin vào lịch tuân thủ năm tới.
Đây là việc của Tax Partner: ngồi cùng giám đốc tài chính FDI qua một quy định mới, từ bảng Excel đầu tiên đến tờ khai đầu tiên. Không để số liệu đi Đài Bắc trước khi được soát ở Long An.
Câu kết của chị Ánh
Hai tuần sau, chị Ánh gửi bảng Excel về Đài Bắc. Bốn mươi dòng, kèm một trang ghi chú giải thích từng con số lấy từ đâu.
Phòng thuế tập đoàn trả lời bằng một câu ngắn: "Đây là bảng rõ nhất chúng tôi nhận được từ các nước Đông Nam Á." Chị Ánh chuyển tiếp email đó cho tôi. Kèm một biểu tượng ngón tay cái. Lần đầu tiên tôi thấy chị cười về một chuyện thuế.
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Quy định này thay đổi cách nhìn ưu đãi thuế của cả một thế hệ doanh nghiệp FDI. Tax Partner cùng Kaizen giúp bạn đi qua nó với số liệu sạch.
Câu hỏi thật sự về ưu đãi của bạn
Không phải "tập đoàn tôi có bị áp thuế tối thiểu không". Mà là: ưu đãi thuế bạn đang hưởng, sau quy tắc 15%, thật ra còn giữ lại được bao nhiêu?
Câu trả lời có thể làm thay đổi kế hoạch đầu tư năm sau. Biết sớm thì có thời gian điều chỉnh. Biết muộn thì chỉ còn thời gian nộp.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Hỏi phòng thuế tập đoàn một câu: "Tập đoàn mình có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro không?" Nếu có, hỏi tiếp: "Ai ở Việt Nam đang chịu trách nhiệm số liệu thuế tối thiểu?"
Nếu câu trả lời là "chưa ai", đó là lúc nên ngồi với Tax Partner.
Câu hỏi thường gặp
Thuế tối thiểu toàn cầu áp dụng cho doanh nghiệp nào ở Việt Nam?
Áp dụng cho các đơn vị thành viên tại Việt Nam của tập đoàn đa quốc gia có tổng doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro trở lên trong ít nhất 2 trên 4 năm liền kề trước năm tài chính xem xét (Nghị quyết 107/2023/QH15).
Thuế TNDN bổ sung tối thiểu nội địa là gì?
Là khoản thuế Việt Nam thu thêm đối với đơn vị thành viên của tập đoàn thuộc diện áp dụng khi thuế suất thực tế tại Việt Nam thấp hơn 15%, để phần chênh lệch được nộp tại Việt Nam thay vì tại nước khác (Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP).
Ưu đãi thuế TNDN có bị hủy khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu không?
Không bị hủy. Doanh nghiệp vẫn kê khai, nộp thuế TNDN theo ưu đãi. Thuế bổ sung được tính riêng nếu thuế suất thực tế theo quy tắc toàn cầu thấp hơn 15%.
Có khoản nào được loại trừ khi tính thuế bổ sung không?
Có. Một phần thu nhập tương ứng với chi phí tiền lương và giá trị tài sản hữu hình được loại trừ khi xác định phần lợi nhuận chịu thuế bổ sung, theo tỷ lệ quy định cho từng năm.
Căn cứ pháp lý
- Nghị quyết 107/2023/QH15 về áp dụng thuế TNDN bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu
- Nghị định 236/2025/NĐ-CP hướng dẫn Nghị quyết 107/2023/QH15 (áp dụng từ năm tài chính 2024)
- Nghị định 182/2024/NĐ-CP về thành lập, quản lý và sử dụng Quỹ Hỗ trợ đầu tư
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Ưu đãi đầu tư của FDI: mất ưu đãi vì vi phạm điều kiện nhỏ
Ưu đãi thuế không phải tặng phẩm vĩnh viễn. Nó có điều kiện đi kèm.
Câu chuyện thậtTax Health Check
Ưu đãi thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: đừng bỏ tiền trên bàn
Có những doanh nghiệp đóng thuế nhiều hơn mức luật yêu cầu. Và họ không hề biết.
Phân tích bằng số liệuTax ROI
Thuế suất TNDN 15% và 17% cho SME: bạn có đang đủ điều kiện?
Cùng một mức lợi nhuận, có công ty đóng 20%, có công ty chỉ đóng 15%.
Hướng dẫn thực hànhTax ROI
