Cẩm nang FDI & Giao thương
Tăng vốn, chuyển nhượng vốn trong doanh nghiệp FDI: nghĩa vụ thuế đi kèm
Ông Lim bán 30% vốn cho đối tác Nhật, tiền trả ở Kuala Lumpur. Ông nghĩ thuế không liên quan gì đến Việt Nam. Công ty ở Việt Nam thì không nghĩ vậy được.
Hướng dẫn thực hànhGiải pháp liên quan: Pháp lý & Cấu trúc lại
Tóm tắt nhanh
- Tăng vốn điều lệ không phát sinh thuế, nhưng phải điều chỉnh giấy chứng nhận và góp đúng tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, đúng hạn.
- Tổ chức nước ngoài chuyển nhượng vốn trong công ty Việt Nam phải nộp thuế TNDN, tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá chuyển nhượng, có lãi hay không.
- Công ty Việt Nam có vốn được chuyển nhượng thường là bên khai thay, nộp thay, trước khi làm thủ tục thay đổi thành viên.
Ông Lim bán 30% vốn cho đối tác Nhật, tiền trả ở Kuala Lumpur. Ông nghĩ thuế không liên quan gì đến Việt Nam. Công ty ở Việt Nam thì không nghĩ vậy được.
Chị Thơ là trưởng phòng pháp chế của một công ty sản xuất đồ nội thất xuất khẩu ở Bình Dương. Công ty có hai chủ: một tập đoàn Malaysia giữ 70%, một nhà đầu tư Việt Nam giữ 30%. Người đại diện phía Malaysia là ông Lim.
Một sáng thứ Ba, ông Lim gửi email ngắn. Tập đoàn Malaysia đã ký hợp đồng bán 30% vốn cho một công ty Nhật. Giá 15 tỷ đồng, trả bằng đô la vào tài khoản ở Kuala Lumpur. Ông nhờ chị Thơ làm thủ tục đổi tên thành viên trong tuần.
Cùng lúc đó, công ty đang làm hồ sơ tăng vốn điều lệ để mở dây chuyền mới. Hai thủ tục chạy song song. Chị Thơ nghĩ đó chỉ là chuyện giấy tờ.
Chị gọi tôi để hỏi một câu nhỏ về mẫu đơn. Cuộc gọi kéo dài bốn mươi phút. Cuối cuộc gọi, chị biết công ty mình đang đứng giữa một khoản thuế. Người bán và người mua đều không ở Việt Nam.
Tăng vốn: không có thuế, nhưng có lịch
Tôi bắt đầu từ việc dễ hơn. Tăng vốn điều lệ không phải là một giao dịch có lãi. Không ai bán gì, không ai thu nhập gì. Nên không phát sinh thuế TNDN hay thuế TNCN.
Nhưng tăng vốn của doanh nghiệp FDI có ba thứ phải đúng. Điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và đăng ký doanh nghiệp, nếu thuộc diện. Tiền góp phải đi qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Và góp đúng hạn đã cam kết.
Góp chậm có hậu quả về thuế mà ít người ngờ. Vốn điều lệ còn thiếu so với tiến độ thì sao? Phần lãi vay tương ứng không được tính là chi phí. Công ty chị Thơ đang vay ngân hàng để mua máy trong lúc chờ tiền góp từ Malaysia.
"Vậy tiền góp về trễ một tháng là lãi vay một tháng bị loại?"
"Phần tương ứng với số vốn còn thiếu, đúng vậy. Tiền góp chậm thì lãi vay cũng chậm được công nhận."
Chuyển nhượng vốn: ai bán, ai mua, ai nộp
Rồi tôi quay sang việc khó hơn. Tập đoàn Malaysia bán 30% vốn trong công ty Việt Nam. Đó là chuyển nhượng vốn, có thu nhập.
Chị Thơ hỏi: "Nhưng người bán ở Malaysia, người mua ở Nhật, tiền trả ở Kuala Lumpur. Sao lại là thuế Việt Nam?"
Vì tài sản được bán nằm ở Việt Nam. Phần vốn trong một công ty Việt Nam là tài sản của Việt Nam. Thu nhập từ việc bán nó phát sinh tại Việt Nam. Hai bên ký ở đâu, trả tiền ở đâu cũng vậy.
Luật Thuế TNDN mới đổi cách tính thuế này. Bên bán là tổ chức nước ngoài không có cơ sở ở Việt Nam? Thuế tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá chuyển nhượng. Có lãi hay lỗ đều phải nộp. Tỷ lệ cụ thể do Chính phủ quy định tại nghị định hướng dẫn.
Với giá 15 tỷ, nếu tỷ lệ là 2%, thuế khoảng 300 triệu. Không lớn so với giá bán. Nhưng phải có người nộp.
Vì sao công ty Việt Nam phải lo?
Đây là phần chị Thơ không ngờ nhất. Người bán ở Malaysia, không có văn phòng ở Việt Nam. Cơ quan thuế Việt Nam không thể sang Kuala Lumpur thu thuế.
Vì vậy, luật giao việc khai thay, nộp thay cho chính công ty Việt Nam có vốn được chuyển nhượng. Thường phải làm trước khi đăng ký thay đổi thành viên, chủ sở hữu. Không có chứng từ nộp thuế, hồ sơ thay đổi có thể bị chậm.
Chị Thơ bật cười, kiểu cười mệt: "Vậy là bên bán lấy tiền, bên mua lấy vốn, còn công ty em lấy tờ khai."
"Đúng. Công ty anh chị là người duy nhất trong giao dịch không nhận được gì, ngoài trách nhiệm."
Câu hỏi tiếp theo là tiền đâu để nộp. Tiền bán vốn nằm ở Kuala Lumpur, không đi qua Việt Nam. Công ty Việt Nam không có cách nào khấu trừ. Phải thỏa thuận với bên bán chuyển tiền thuế về, hoặc ghi rõ trong hợp đồng chuyển nhượng.
Quyền kiểm soát kế toánQUIZ 4 PHÚTKhi chủ sở hữu thay đổi, công ty bạn có đủ hồ sơ để biết ai đang nắm bao nhiêu vốn, góp lúc nào, giá bao nhiêu không? Trả lời vài câu, biết ngay mức kiểm soát của bạn.Thử ngayGiá 15 tỷ có được tin không?
Tôi hỏi chị Thơ một câu nữa. "Công ty đang có lợi nhuận chưa phân phối bao nhiêu?"
Chị mở báo cáo tài chính. Khoảng 40 tỷ. Vốn chủ sở hữu tổng cộng khoảng 60 tỷ. 30% vốn chủ sở hữu tương ứng khoảng 18 tỷ.
Giá bán 15 tỷ thấp hơn giá trị sổ sách của phần vốn. Với một công ty đang có lãi đều, cơ quan thuế có thể hỏi vì sao bán thấp như vậy. Nếu giá không phù hợp thị trường, cơ quan thuế có quyền ấn định giá chuyển nhượng để tính thuế.
Có thể có lý do thật: tập đoàn Malaysia cần bán gấp, hoặc hai bên có thỏa thuận khác kèm theo. Nhưng lý do đó cần được ghi lại, kèm báo cáo định giá nếu có.
Giá bán trên hợp đồng là lời của hai bên. Cơ quan thuế nghe lời đó, rồi so với sổ sách.
Cá nhân bán vốn thì sao?
Trong cuộc gọi, chị Thơ nhắc thêm một chuyện. Nhà đầu tư Việt Nam giữ 30% còn lại cũng đang tính bán một phần cho con trai.
Cá nhân chuyển nhượng vốn góp chịu thuế TNCN, theo quy định riêng của luật thuế thu nhập cá nhân. Bán cho người trong gia đình, giá thấp hoặc bằng không, vẫn có thể bị xem xét.
Chị Thơ ghi chú lại. Một công ty, hai giao dịch vốn, hai loại thuế, hai người khai khác nhau.
Năm việc chị Thơ làm trong tuần
- Tách hai hồ sơ tăng vốn và chuyển nhượng vốn, mỗi hồ sơ một lịch riêng.
- Đối chiếu tiến độ góp vốn tăng thêm, tính phần lãi vay không được trừ nếu góp chậm.
- Xác định thuế chuyển nhượng vốn của bên Malaysia, thỏa thuận cách chuyển tiền thuế về Việt Nam.
- Chuẩn bị giải trình giá chuyển nhượng so với giá trị sổ sách, kèm báo cáo định giá nếu có.
- Khai thay, nộp thay thuế trước khi nộp hồ sơ thay đổi thành viên.
Đây là kiểu việc mà dịch vụ Pháp lý doanh nghiệp của Kaizen làm cùng phòng pháp chế: thủ tục giấy phép và nghĩa vụ thuế đi chung một lịch. Để giấy phép không chờ thuế, và thuế không chờ giấy phép.
Email trả lời ông Lim
Chị Thơ viết lại cho ông Lim, lần này dài hơn email của ông. Thủ tục đổi thành viên chưa thể xong trong tuần. Trước đó cần nộp thuế chuyển nhượng vốn tại Việt Nam. Tiền thuế cần được chuyển từ Kuala Lumpur về.
Ông Lim trả lời sau một ngày, kèm một câu: "We did not know Vietnam taxes this." Rồi ông chuyển tiền thuế về trong tuần sau.
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Chuyển nhượng vốn ở nước ngoài là giao dịch công ty Việt Nam biết sau cùng. Nhưng lại chịu trách nhiệm trước tiên. Pháp lý doanh nghiệp cùng Kaizen giúp bạn biết trước khi hợp đồng được ký.
Câu hỏi thật sự khi cơ cấu sở hữu thay đổi
Không phải "thủ tục đổi thành viên mất bao lâu". Mà là: giao dịch vốn của chủ sở hữu có làm công ty bạn phải khai thay khoản thuế nào không?
Câu trả lời thường là có. Và nó đến đúng lúc mọi người chỉ đang nghĩ về con dấu và giấy phép.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Hỏi các chủ sở hữu một câu: "Năm nay có ai định bán, tặng, hay chuyển phần vốn trong công ty không?"
Nếu có, hãy đưa thuế vào hợp đồng chuyển nhượng ngay từ bản nháp đầu tiên. Dịch vụ Pháp lý doanh nghiệp của Kaizen giúp bạn làm cả hai phần.
Câu hỏi thường gặp
Tăng vốn điều lệ có phải nộp thuế không?
Không phát sinh thuế TNDN hay TNCN khi tăng vốn điều lệ. Doanh nghiệp FDI phải điều chỉnh giấy chứng nhận theo quy định, góp vốn qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp và góp đúng tiến độ. Lãi vay tương ứng phần vốn điều lệ còn thiếu không được trừ (Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
Tổ chức nước ngoài chuyển nhượng vốn tại Việt Nam nộp thuế thế nào?
Theo Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15, thuế TNDN đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn của tổ chức nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị chuyển nhượng, theo mức Chính phủ quy định.
Ai khai, nộp thuế khi bên bán và bên mua đều ở nước ngoài?
Doanh nghiệp tại Việt Nam có phần vốn được chuyển nhượng có trách nhiệm khai thay, nộp thay thuế cho bên chuyển nhượng là tổ chức nước ngoài, trước khi làm thủ tục thay đổi thành viên, chủ sở hữu theo quy định.
Giá chuyển nhượng vốn thấp hơn giá trị sổ sách có bị ấn định không?
Có thể. Nếu giá chuyển nhượng không phù hợp giá thị trường, cơ quan thuế có quyền ấn định giá theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
Căn cứ pháp lý
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 (Điều 11) và Nghị định 320/2025/NĐ-CP
- Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 (chuyển nhượng vốn của cá nhân)
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định 252/2026/NĐ-CP (khai thay, ấn định thuế)
- Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 và Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, sửa đổi bởi Luật số 76/2025/QH15
- Thông tư 06/2019/TT-NHNN về tài khoản vốn đầu tư trực tiếp
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Thuế suất TNDN 15% và 17% cho SME: bạn có đang đủ điều kiện?
Cùng một mức lợi nhuận, có công ty đóng 20%, có công ty chỉ đóng 15%.
Hướng dẫn thực hànhTax ROI
Vay nước ngoài của doanh nghiệp FDI: khi nào phải đăng ký với Ngân hàng Nhà nước?
Công ty mẹ cho vay tiền thì đơn giản. Thủ tục đi kèm thì không.
Hỏi - đápTuân thủ FDI & vay NN
10 sai lầm thuế phổ biến nhất của doanh nghiệp FDI năm đầu tại Việt Nam
Năm đầu ở Việt Nam, hầu hết doanh nghiệp FDI mắc cùng một danh sách lỗi.
Phân tích bằng số liệuTax Health Check
