Tất cả bài viết

Quản trị kế toán & Cashflow SME

Quỹ tiền mặt, tạm ứng không hoàn: lỗ hổng dòng tiền của SME

Tạm ứng 50 triệu "để đó tính sau". Ba năm sau, nó thành khoản lỗ không ai nhận. Anh Tín có hơn sáu mươi khoản như vậy.

Phá ngộ nhậnGiải pháp liên quan: Tax Health Check

Quản trị kế toán & Cashflow SME

Tóm tắt nhanh

  • Tạm ứng không phải chi phí. Nó chỉ thành chi phí khi người nhận quyết toán bằng hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Không quyết toán thì tiền đã chi mà sổ không ghi nhận được.
  • Tạm ứng treo lâu cho giám đốc, người thân có thể bị xem xét như khoản cho vay hoặc thu nhập của cá nhân. Quỹ tiền mặt trên sổ cao bất thường cũng là dấu hiệu đỏ.
  • Tạm ứng tiền mặt để mua hàng từ 5 triệu mà người nhận trả tiền mặt cho người bán thì khoản đó không được tính là chi phí.

Tạm ứng 50 triệu "để đó tính sau". Ba năm sau, nó thành khoản lỗ không ai nhận. Anh Tín có hơn sáu mươi khoản như vậy.

Anh Tín làm thầu xây nhà dân và nhà xưởng nhỏ ở Long An. Mười hai công trình cùng lúc, mỗi công trình một đội trưởng. Đội trưởng cần tiền mua xi măng, thuê máy, trả công thợ. Anh Tín cho tạm ứng, tiền mặt, ngay tại công trường.

"Tạm ứng là tiền của công ty mà chị. Đội trưởng mua gì thì mua, cuối công trình tính sau. Không liên quan gì đến thuế."

Anh Tín nói câu đó rất chắc. Nhiều chủ thầu nghĩ giống anh. Tôi xin kế toán bảng chi tiết tạm ứng. Sáu mươi ba khoản chưa quyết toán. Tổng cộng khoảng 2,7 tỷ. Có khoản từ ba năm trước. Có một đội trưởng đã nghỉ việc từ năm ngoái, vẫn còn treo 180 triệu.

Tôi hỏi anh Tín: "Tính sau là bao giờ?" Anh im lặng. Và cuộc nói chuyện sau đó cho anh thấy, "tính sau" là một trong những câu đắt nhất trong ngành xây dựng.

Ngộ nhận thứ nhất: tạm ứng là chi phí

Anh Tín nghĩ tiền đã đưa cho đội trưởng là tiền đã chi cho công trình. Vậy là chi phí.

Trên sổ kế toán thì không. Tạm ứng là một khoản phải thu. Công ty đưa tiền cho đội trưởng, đội trưởng nợ công ty khoản đó. Chỉ khi đội trưởng nộp hóa đơn, chứng từ mua hàng, khoản tạm ứng mới được chuyển thành chi phí.

Không quyết toán thì tiền đã ra khỏi két, mà chi phí không vào sổ. Công trình xây xong, doanh thu đã ghi, nhưng giá vốn thiếu một phần. Lãi trên sổ cao hơn thật. Thuế TNDN tính trên phần lãi cao hơn đó.

Tôi tính cho anh Tín. Trong 2,7 tỷ tạm ứng treo, khoảng 2 tỷ đã dùng thật cho các công trình đã xong. Nếu không quyết toán được, 2 tỷ đó không bao giờ thành chi phí. Thuế suất 17%, khoảng 340 triệu thuế nộp cho một khoản chi thật.

Anh Tín nhíu mày. "Vậy là em đang trả thuế cho cái xi măng đã đổ vào móng nhà người ta."

"Đúng. Vì xi măng đó không có giấy."

Ngộ nhận thứ hai: quyết toán lúc nào cũng được

Anh Tín nói: "Thì giờ em bắt mấy đội trưởng nộp hóa đơn là xong."

Có hai chỗ khó. Thứ nhất, nhiều khoản đội trưởng mua vật tư ở cửa hàng ven đường, không lấy hóa đơn. Trả công thợ thời vụ không có danh sách, không chữ ký. Ba năm sau mới đi xin hóa đơn thì gần như không còn ai nhớ.

Thứ hai, nhiều khoản từ 5 triệu đội trưởng trả bằng tiền mặt cho người bán. Từ ngày 15/12/2025, khoản chi từ 5 triệu phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính. Dù có hóa đơn, trả tiền mặt là không được trừ.

Quyết toán tạm ứng không phải là thủ tục cuối công trình. Nó là thói quen mỗi tuần. Để đến khi xong công trình mới đòi giấy thì giống như đòi biên lai của bữa cơm ăn từ tháng trước.

Ngộ nhận thứ ba: tạm ứng cho giám đốc thì không sao

Trong sáu mươi ba khoản, có ba khoản tạm ứng cho chính anh Tín. Tổng khoảng 450 triệu. Anh rút ra để trả nợ mua đất, ghi là "tạm ứng mua vật tư".

"Tiền của em, công ty của em. Có sao đâu chị?"

Có sao. Công ty và anh Tín là hai chủ thể khác nhau trước luật. Tiền công ty đưa giám đốc mà không có chứng từ chi cho công việc, treo nhiều năm. Khoản đó có thể bị xem như cho vay, hoặc thu nhập của cá nhân.

Nếu coi là cho vay, câu hỏi tiếp theo là lãi suất. Nếu coi là thu nhập, có thể phát sinh thuế TNCN. Ngân hàng nhìn khoản này như tiền đã ra khỏi công ty và không quay lại. Tôi kể kỹ hơn trong bài chuyển tiền cho giám đốc, mượn tiền của giám đốc.

Ghi "tạm ứng mua vật tư" cho tiền trả nợ mua đất là ghi sai bản chất. Ghi sai bản chất thì sớm muộn có người hỏi.

Tiền túi và tiền công tyQUIZ 4 PHÚTBao nhiêu tiền công ty đang nằm ở dạng tạm ứng, mượn tạm, chi hộ của chủ và người thân? Trả lời vài câu, biết ngay ranh giới tiền túi và tiền công ty mờ tới đâu.Thử ngay

Ngộ nhận thứ tư: quỹ tiền mặt lớn là công ty có tiền

Tôi mở thêm một dòng trên sổ: quỹ tiền mặt. Sổ ghi 1,6 tỷ. Két ở văn phòng công ty có khoảng 70 triệu.

Phần chênh lệch là những khoản đã chi thật nhưng chưa ghi sổ, hoặc tạm ứng không làm phiếu. Quỹ tiền mặt trên sổ cao bất thường là dấu hiệu cơ quan thuế nhìn rất kỹ. Nó thường che những khoản chi không có chứng từ, hoặc tiền đã rút mà không ai ghi.

Tôi gọi đó là tiền mặt ảo. Có trên sổ, không có trong két. Như tấm ảnh chụp chiếc xe đã bán từ năm ngoái. Tôi đã kể chuyện này trong bài tồn quỹ tiền mặt ảo.

Dọn sáu mươi ba khoản

Anh Tín quyết định dọn. Chúng tôi chia sáu mươi ba khoản làm bốn nhóm.

Nhóm một: đội trưởng còn làm việc, còn giữ hóa đơn, chứng từ. Quyết toán ngay, chứng từ nào hợp lệ thì chuyển thành chi phí. Khoảng 900 triệu.

Nhóm hai: khoản đã chi thật nhưng thiếu chứng từ hợp lệ. Ghi nhận theo đúng thực tế, nhưng tự loại khỏi chi phí được trừ khi quyết toán. Đau, nhưng không dối. Khoảng 700 triệu.

Nhóm ba: khoản tạm ứng cho giám đốc. Anh Tín hoàn trả dần cho công ty, có lịch, có chứng từ chuyển khoản. 450 triệu.

Nhóm bốn: đội trưởng đã nghỉ việc, không liên lạc được. Thu hồi theo hợp đồng lao động nếu có thể. Không được thì có hồ sơ để xử lý theo quy định. Khoảng 180 triệu.

Quỹ tiền mặt được kiểm kê, đối chiếu lại với chứng từ chi thực tế, điều chỉnh về đúng số trong két.

Quy trình tạm ứng mới

Từ tháng sau, anh Tín đổi cách làm với mười hai đội trưởng:

  1. Tạm ứng bằng chuyển khoản, có giấy đề nghị ghi rõ công trình, mục đích.
  2. Đội trưởng quyết toán mỗi tuần, nộp hóa đơn, danh sách công thợ có chữ ký.
  3. Mua vật tư từ 5 triệu thì chuyển khoản cho người bán, hoặc công ty trả trực tiếp.
  4. Không tạm ứng đợt mới khi đợt cũ chưa quyết toán.
  5. Giám đốc rút tiền thì ghi đúng bản chất: lương, chia lãi, hoặc vay có hợp đồng.

Đội trưởng than mấy tuần đầu. Rồi quen. Một đội trưởng nói với anh Tín: "Quyết toán mỗi tuần, cuối công trình em khỏi ngồi nhớ ba ngày."

Đó là việc Tax Health Check hay làm ở các công ty xây dựng: đọc bảng tạm ứng, tìm những khoản đã thành chi phí thật nhưng sổ chưa biết. Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Tạm ứng treo là khoản chúng tôi gặp nhiều nhất ở ngành thi công. Không phải vì ai gian. Mà vì "tính sau" lúc nào cũng dễ hơn "tính ngay".

Câu hỏi thật sự về tạm ứng của bạn

Không phải "công ty đang tạm ứng bao nhiêu". Mà là: trong số tiền tạm ứng đó, bao nhiêu đã thành chi phí thật mà sổ chưa ghi được, vì thiếu một tờ giấy?

Mỗi tờ giấy thiếu là một phần thuế bạn đang trả cho tiền đã tiêu. Tax Health Check cùng Kaizen giúp bạn tìm lại chúng.

Việc bạn làm được ngay hôm nay

Xin kế toán bảng chi tiết tạm ứng chưa quyết toán, lọc các khoản quá ba tháng. Cạnh mỗi khoản, ghi người nhận còn làm việc hay đã nghỉ.

Khoản nào người nhận còn ở đây, yêu cầu quyết toán trong tuần. Phần còn lại, Tax Health Check xử lý cùng bạn trước kỳ quyết toán.

Câu hỏi thường gặp

Tiền tạm ứng có được tính vào chi phí được trừ không?

Không trực tiếp. Tạm ứng là khoản phải thu. Chỉ khi người nhận tạm ứng quyết toán bằng hóa đơn, chứng từ hợp lệ, đáp ứng điều kiện tại Điều 9 Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, khoản chi mới được tính vào chi phí được trừ.

Tạm ứng tiền mặt để mua hàng từ 5 triệu có được trừ chi phí không?

Khoản mua hàng hóa, dịch vụ từ 5 triệu đồng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Nếu người nhận tạm ứng trả tiền mặt cho người bán thì khoản đó không được trừ.

Tạm ứng cho giám đốc lâu không hoàn có rủi ro gì?

Khoản tạm ứng không có chứng từ chi cho hoạt động kinh doanh, treo nhiều năm, có thể bị xem xét theo bản chất như khoản cho vay hoặc thu nhập của cá nhân, và làm giảm vốn chủ sở hữu khi ngân hàng phân tích.

Quỹ tiền mặt trên sổ lớn hơn thực tế xử lý thế nào?

Doanh nghiệp kiểm kê quỹ, đối chiếu với chứng từ thu chi, xác định nguyên nhân chênh lệch và điều chỉnh theo đúng bản chất. Khoản chi không có chứng từ hợp lệ phải tự loại khỏi chi phí được trừ khi quyết toán.

Căn cứ pháp lý

  • Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 (Điều 9)
  • Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN và Thông tư 20/2026/TT-BTC
  • Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (tạm ứng, quỹ tiền mặt)
  • Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15
  • Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.

Sổ sách sạch, thuế đúng, hợp tác bền lâu

Dù bạn cần tư vấn thuế, kế toán hay muốn hợp tác Liên minh, Kaizen phản hồi trong vòng 24h, miễn phí.