Tất cả bài viết

Hỏi - Đáp & Tình huống thực tế

Mua hàng không hóa đơn để rẻ hơn: thật sự rẻ hơn bao nhiêu?

Rẻ hơn 10% khi mua. Đắt hơn khi tính đủ thuế. Phép tính này bạn đã làm chưa? Chị Loan làm nó trên một tờ giấy, và xé tờ giấy đó trước mặt nhà cung cấp.

Phá ngộ nhậnGiải pháp liên quan: Tax Health Check

Hỏi - Đáp & Tình huống thực tế

Tóm tắt nhanh

  • Mua hàng không hóa đơn với giá rẻ hơn 10% nghe có lời. Nhưng khi tính cả thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ và chi phí không được trừ khi tính thuế TNDN, món hàng thường đắt hơn mua có hóa đơn.
  • Hàng mua không hóa đơn để lại một lỗ hổng trong kho: bán ra có hóa đơn, mua vào không có. Lỗ hổng đó là thứ cơ quan thuế nhìn thấy đầu tiên.
  • Rủi ro lớn nhất không nằm ở con số, mà ở vòng lặp: mua không hóa đơn dẫn đến bán không hóa đơn để cân kho, rồi sổ sách không còn phản ánh doanh nghiệp thật.

Rẻ hơn 10% khi mua. Đắt hơn khi tính đủ thuế. Phép tính này bạn đã làm chưa? Chị Loan làm nó trên một tờ giấy, và xé tờ giấy đó trước mặt nhà cung cấp.

Chị Loan có một công ty phân phối vật tư điện nước ở Cần Thơ. Ống nhựa, dây điện, công tắc, thiết bị vệ sinh. Doanh thu khoảng 70 tỷ, bán cho các nhà thầu và cửa hàng ở miền Tây.

Một chiều thứ Năm, một nhà cung cấp ống nhựa mới đến chào hàng. Giá tốt. Rồi anh ta nói thêm: "Nếu chị lấy không hóa đơn, em bớt thêm 10%."

Chị Loan đã nghe câu này nhiều lần. Năm nào cũng có người chào như vậy. Và năm nào chị cũng phân vân.

Lần này, chị nói: "Anh ngồi chờ em năm phút." Rồi chị lấy một tờ giấy.

Ngộ nhận: không hóa đơn thì rẻ hơn

Đây là phép tính mà hầu hết người mua dừng lại. Lô ống nhựa giá 100 triệu chưa thuế. Có hóa đơn thì trả thêm 10 triệu thuế GTGT, tổng 110 triệu. Không hóa đơn thì trả 90 triệu.

110 triệu so với 90 triệu. Chênh lệch 20 triệu. Ai cũng thấy không hóa đơn rẻ hơn.

Nhưng chị Loan đã làm kế toán trước khi làm chủ. Chị biết phép tính chưa xong.

Phép tính đầy đủ

Chị Loan viết tiếp hai dòng.

Dòng thứ nhất: thuế GTGT đầu vào. Lô hàng có hóa đơn, 10 triệu thuế GTGT được khấu trừ khi chị bán hàng ra. Tiền thật chị bỏ ra chỉ còn 100 triệu.

Dòng thứ hai: thuế TNDN. Lô hàng có hóa đơn, 100 triệu là giá vốn được trừ khi tính thuế. Công ty chị chịu thuế suất 20%, nên 100 triệu chi phí giúp giảm 20 triệu thuế TNDN. Chi phí thật sau thuế chỉ còn 80 triệu.

Lô hàng không hóa đơn thì sao? Không có thuế đầu vào để khấu trừ. Không có chứng từ để tính giá vốn. 90 triệu bỏ ra là 90 triệu mất trắng trên sổ thuế.

80 triệu so với 90 triệu. Lô không hóa đơn đắt hơn khoảng 12%.

Chị Loan đưa tờ giấy cho anh chào hàng. "Anh xem này. Anh bớt 10%, em mất thêm 12%. Em không lấy."

Lợi nhuận thậtBẢNG TÍNHSau khi tính đủ thuế GTGT, thuế TNDN và những khoản chi không có hóa đơn, mỗi đồng doanh thu của bạn còn lại bao nhiêu? Nhập vài con số, thấy ngay lợi nhuận thật.Thử ngay

Phần không nằm trên tờ giấy

Phép tính của chị Loan chưa tính phần đắt nhất. Đó là cái lỗ hổng trong kho.

Chị kể tôi nghe chuyện của một đồng nghiệp, anh chủ một cửa hàng điện nước ở Vĩnh Long. Anh mua không hóa đơn nhiều năm, khoảng 30% hàng nhập.

Hàng vào không có hóa đơn. Nhưng khi bán cho nhà thầu, khách cần hóa đơn. Anh xuất hóa đơn bán ra đầy đủ. Kết quả: trên giấy tờ, anh bán ra nhiều hơn số mua vào. Kho âm.

Để cân kho, anh bắt đầu bán lẻ không hóa đơn. Rồi lại mua không hóa đơn để bù. Vòng lặp đó chạy năm năm. Đến khi bị kiểm tra, không ai còn biết doanh nghiệp thật lãi bao nhiêu, kể cả chính anh.

Cơ quan thuế không cần tìm từng lô hàng. Họ chỉ cần đặt hóa đơn bán ra cạnh hóa đơn mua vào. Khoảng trống giữa hai con số đã đủ để đặt câu hỏi.

Vì sao ngộ nhận này sống lâu

Tôi hỏi chị Loan: vì sao năm nào cũng có người chào giá không hóa đơn, và năm nào cũng có người mua?

Chị nghĩ một lúc. "Vì cái rẻ thấy ngay lúc trả tiền. Còn cái đắt thì đến cuối năm, khi người khác làm sổ."

Đúng vậy. Người quyết định mua là chủ hoặc người phụ trách mua hàng. Người thấy hậu quả là kế toán, vào mùa quyết toán. Hai người, hai thời điểm. Không ai đặt hai con số cạnh nhau.

Với chị Loan, hai vai đó là một người. Vì thế chị thấy ngay.

Khi đã lỡ mua không hóa đơn

Nhiều doanh nghiệp đọc đến đây sẽ hỏi: "Còn hàng tôi đã lỡ mua thì sao?" Không có cách biến hàng không hóa đơn thành có hóa đơn. Nhưng có cách làm cho tình hình không tệ thêm.

  1. Dừng ngay việc mua không hóa đơn, kể cả lô nhỏ.
  2. Với hàng mua của cá nhân, hộ kinh doanh không có hóa đơn, lập bảng kê theo đúng mẫu nếu thuộc trường hợp được phép.
  3. Kiểm kê thực tế, so với sổ, xác định khoảng chênh lệch.
  4. Đánh giá các năm đã qua, xem khoản nào nên tự khai bổ sung trước khi bị kiểm tra.
  5. Đưa người làm kế toán vào cuộc họp mua hàng, để giá mua và hậu quả thuế được đặt cạnh nhau.

Đó là phần việc của Tax Health Check: đo khoảng trống trong kho trước khi người khác đo.

Nhà cung cấp ống nhựa

Anh chào hàng hôm đó về, rồi quay lại sau một tuần. Lần này, anh chào giá có hóa đơn, thấp hơn lần đầu 4%.

Chị Loan nhận. Chị nói với tôi: "Họ vẫn còn lời. Họ chỉ thử xem mình có biết tính không."

Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Chúng tôi đã thấy nhiều doanh nghiệp tiết kiệm 10% lúc mua và mất nhiều lần hơn thế lúc bị kiểm tra. Khám sức khỏe thuế cùng Kaizen giúp bạn làm phép tính đầy đủ.

Câu hỏi thật sự về hàng không hóa đơn

Không phải "không hóa đơn rẻ hơn bao nhiêu". Mà là: sau khi tính đủ thuế và rủi ro, món hàng này thật sự tốn bao nhiêu, và ai trong công ty tôi đang làm phép tính đó?

Việc bạn làm được ngay hôm nay

Lấy tổng hóa đơn bán ra năm nay, đặt cạnh tổng hóa đơn mua vào cộng tồn kho đầu năm. Có khoảng trống không? Nếu có, nó đến từ đâu?

Câu trả lời chưa rõ, Tax Health Check của Kaizen đo cùng bạn.

Câu hỏi thường gặp

Hàng mua không có hóa đơn có được tính vào chi phí không?

Không, trừ một số trường hợp mua của cá nhân, hộ kinh doanh không bắt buộc có hóa đơn được lập bảng kê theo quy định. Ngoài các trường hợp đó, khoản chi không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp không được trừ khi tính thuế TNDN.

Không có hóa đơn đầu vào thì có được khấu trừ thuế GTGT không?

Không. Thuế GTGT đầu vào chỉ được khấu trừ khi có hóa đơn GTGT hợp pháp và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt với khoản từ 5 triệu đồng trở lên, theo Luật Thuế GTGT và Nghị định 181/2025/NĐ-CP.

Mua hàng không hóa đơn có bị phạt không?

Hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp có thể bị xử phạt và tịch thu theo quy định về xử phạt trong hoạt động thương mại. Ngoài ra, chênh lệch giữa mua vào và bán ra có thể dẫn đến ấn định thuế khi kiểm tra.

Bán hàng không xuất hóa đơn để cân kho thì sao?

Không lập hóa đơn khi bán hàng là hành vi vi phạm về hóa đơn, và có thể bị xác định là trốn thuế nếu làm giảm số thuế phải nộp. Mức xử lý nặng hơn nhiều so với lỗi ban đầu.

Căn cứ pháp lý

  • Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Thông tư 20/2026/TT-BTC (điều kiện chi phí được trừ, bảng kê)
  • Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 và Nghị định 181/2025/NĐ-CP (điều kiện khấu trừ)
  • Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ
  • Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại (sửa đổi, bổ sung)

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.

Sổ sách sạch, thuế đúng, hợp tác bền lâu

Dù bạn cần tư vấn thuế, kế toán hay muốn hợp tác Liên minh, Kaizen phản hồi trong vòng 24h, miễn phí.