Tối ưu chi phí hợp pháp
Hóa đơn thiếu, chứng từ thiếu: cứu được bao nhiêu trước kỳ quyết toán?
Một tỷ một chi phí thiếu giấy. Không phải đồng nào cũng mất. Nhưng đồng nào cứu được thì chỉ cứu được trước khi tờ khai đi.
Tự kiểm traGiải pháp liên quan: Tax Health Check
Tóm tắt nhanh
- Chứng từ thiếu chia bốn nhóm: đòi lại được hóa đơn, thay bằng chứng từ khác, cứu được một phần, và không cứu được. Biết nhóm thì biết làm gì trước.
- Mua của cá nhân không có hóa đơn thì lập bảng kê 02/TNDN. Thuê người làm thời vụ thì cần danh sách, căn cước, chữ ký và khấu trừ thuế TNCN đúng mức.
- Khoản từ 5 triệu đã trả tiền mặt thì gần như không cứu được. Khoản chưa trả thì trả qua ngân hàng trước khi quá muộn.
Một tỷ một chi phí thiếu giấy. Không phải đồng nào cũng mất. Nhưng đồng nào cứu được thì chỉ cứu được trước khi tờ khai đi.
Chị Diệp tìm đến tôi vì một câu nói ở bữa tiệc tất niên của hội doanh nhân. Anh Toàn, bạn chị, làm vận tải, nói lúc nâng ly: "Năm ngoái tôi đi khám thuế trước quyết toán. Cứu được hơn trăm triệu. Rẻ hơn tiền bia tối nay."
Chị Diệp cười, nhưng câu đó theo chị về nhà. Công ty chị tổ chức sự kiện: hội nghị khách hàng, lễ ra mắt sản phẩm, tiệc cuối năm cho các tập đoàn. Doanh thu khoảng 22 tỷ. Và chị biết rất rõ, sổ của chị đầy những khoản chi không giấy.
Tuần sau, chị gửi tôi một file kế toán đánh dấu đỏ. "Chị xem giúp em, chỗ này thiếu chứng từ khoảng 1,1 tỷ."
Tôi đọc file và nói thật với chị ngay từ đầu. Không phải đồng nào cũng cứu được. Nhưng sau ba buổi làm việc, chị Diệp hiểu vì sao anh Toàn nói câu đó ở bữa tiệc. Và cuối cùng, chính chị cũng nói lại câu đó với một người khác.
Ngành sự kiện và những khoản chi không giấy
Tôi hỏi chị Diệp: "Một sự kiện của chị thường chi cho những ai?"
Chị kể một mạch. MC, ca sĩ, nhóm nhảy, nhạc công. Thợ dựng sân khấu, thợ điện, người khuân vác. Thuê âm thanh, ánh sáng của mấy anh làm riêng. Đặt cọc địa điểm, mua hoa, in băng rôn ngoài tiệm. Và vô số khoản lặt vặt phát sinh trong đêm trước sự kiện.
Một nửa số người chị trả tiền là cá nhân, làm tự do, nhận tiền ngay khi xong việc. Không ai xuất hóa đơn. Không ai muốn ký giấy.
Ngành sự kiện chạy bằng sự linh hoạt. Linh hoạt thì giỏi xử lý tình huống. Nhưng giỏi xử lý tình huống thì thường rất kém giữ chứng từ.
Tôi chia file của chị thành bốn nhóm, như bác sĩ chia bệnh nhân ở phòng cấp cứu. Nhóm nào cứu được nhiều nhất, làm trước.
Nhóm một: hóa đơn còn đòi được (450 triệu)
Nhóm này lớn nhất và dễ nhất. Đó là những nhà cung cấp có hóa đơn, nhưng chưa xuất, hoặc xuất sai.
Một công ty cho thuê màn hình LED chưa xuất hóa đơn cho ba sự kiện cuối năm. Một khách sạn xuất hóa đơn sai tên công ty. Một nhà in xuất gộp nhiều đơn vào một tờ, sai số tiền.
Người bán có nghĩa vụ xuất hóa đơn khi cung cấp dịch vụ. Họ chậm là lỗi của họ, nhưng chị vẫn có quyền đòi. Hóa đơn sai thì yêu cầu điều chỉnh hoặc thay thế theo quy định hóa đơn hiện hành.
Trợ lý của chị Diệp mất hai tuần gọi điện, nhắn tin, gửi email. Gần như ai cũng chịu xuất, chỉ cần có người nhắc. Bốn trăm năm mươi triệu chi phí quay về chỗ đứng.
"Vậy mà năm nào em cũng để đó."
"Vì không ai giao việc đòi hóa đơn cho ai, chị ạ. Việc không có tên người làm thì thường không ai làm."
Nhóm hai: thay bằng chứng từ khác (300 triệu)
Nhóm này là những người bán không thể có hóa đơn: cá nhân làm tự do. Luật không bắt họ có hóa đơn. Luật chỉ bắt công ty có chứng từ khác đủ thuyết phục.
Thợ dựng, người khuân vác thuê theo ngày thì cần một danh sách. Trong đó có họ tên, số căn cước, số ngày công, số tiền, chữ ký nhận. Trả từ 2 triệu một lần cho người không ký hợp đồng lao động? Công ty phải khấu trừ 10% thuế TNCN. Người nào cam kết thu nhập cả năm dưới mức chịu thuế thì có thể làm cam kết để không khấu trừ.
Với âm thanh, ánh sáng thuê của cá nhân, cần hợp đồng thuê tài sản và chứng từ trả tiền. Với hoa, băng rôn mua của tiệm nhỏ không có hóa đơn, lập bảng kê mua hàng theo mẫu 02/TNDN.
Chị Diệp có danh sách MC, ca sĩ trong điện thoại, có tin nhắn chuyển khoản. Phần lớn có thể dựng lại hồ sơ. Chỉ thiếu chữ ký, và chữ ký thì xin lại được, vì họ vẫn đang làm với chị.
Chỗ khó nhất là thuế TNCN chưa khấu trừ. Năm nay công ty chị chưa khấu trừ đồng nào cho người làm tự do. Phần này phải tính lại, khai bổ sung, nộp kèm tiền chậm nộp. Mất một chút, nhưng giữ được 300 triệu chi phí.
Freelancer, CTV, thử việcQUIZ 3 PHÚTCông ty bạn trả tiền cho bao nhiêu người làm tự do mỗi tháng, và đã khấu trừ thuế đúng chưa? Trả lời vài câu, biết ngay rủi ro với freelancer, cộng tác viên.Thử ngayNhóm ba: chỉ cứu được một phần (150 triệu)
Đây là nhóm làm chị Diệp buồn nhất. Những khoản từ 5 triệu đã trả bằng tiền mặt.
Đặt cọc địa điểm 30 triệu tiền mặt. Trả nhóm nhảy 12 triệu tiền mặt trong cánh gà. Mua hoa tươi gấp đêm trước sự kiện, 8 triệu tiền mặt. Từ ngày 15/12/2025, mỗi khoản từ 5 triệu trả tiền mặt là không được tính.
Có một tia sáng nhỏ. Vài khoản chị chưa trả hết: còn nợ nhóm âm thanh 40 triệu, nợ một xưởng gỗ 25 triệu. Chi phí được ghi lúc dịch vụ hoàn thành, còn tiền thì trả sau. Chỉ cần lúc trả, chị chuyển khoản, thì khoản đó vẫn được tính.
"Vậy là cái em lười trả lại thành cái em cứu được."
"Đúng. Lần đầu tôi thấy chậm trả nợ có ích. Nhưng đừng lấy đó làm chiến lược."
Nhóm này cứu được khoảng 65 triệu. Phần còn lại là bài học của năm nay.
Nhóm bốn: không cứu được (200 triệu)
Nhóm cuối cùng tôi đọc chậm nhất. Đó là những khoản không ai còn nhớ là gì.
"Chi sự kiện tháng 4: 35 triệu." Không có hóa đơn, không có tin nhắn, không ai nhớ trả cho ai. "Hỗ trợ khách: 50 triệu." Không rõ khách nào. Và vài hóa đơn của một công ty cho thuê thiết bị đã bỏ địa chỉ. Không có gì chứng minh thiết bị đã thật sự đến.
Những khoản này tôi khuyên chị Diệp tự loại ra khỏi chi phí khi quyết toán. Không phải vì chúng chắc chắn sai. Mà vì không có gì để bảo vệ chúng. Tự loại thì nộp đúng thuế. Để đoàn kiểm tra loại thì nộp thêm phạt 20% và tiền chậm nộp.
Chị Diệp thở dài: "Hai trăm triệu, nghe như mất một sự kiện."
"Mất một lần thôi, chị ạ. Để người khác loại thì mất một lần rưỡi."
Tổng kết ba buổi làm việc
Một tỷ một tiền chi phí thiếu giấy, kết quả thế này. Nhóm một cứu 450 triệu. Nhóm hai cứu 300 triệu. Nhóm ba cứu 65 triệu. Nhóm bốn chủ động loại 200 triệu, cùng khoảng 85 triệu tiền mặt của nhóm ba.
Tổng cứu được khoảng 815 triệu. Với thuế suất 17%, là khoảng 140 triệu thuế TNDN không phải nộp. Chưa kể phạt và tiền chậm nộp nếu để đến khi bị kiểm tra.
Đây chính là việc của Tax Health Check. Không phải tìm cách hợp thức hóa những gì không có thật. Mà là tìm lại giấy tờ cho những gì có thật, trước khi tờ khai quyết toán được nộp.
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Ba tháng đầu năm là lúc khoản chi thiếu giấy còn cứu được nhiều nhất. Sau khi nộp tờ khai, mỗi tháng trôi qua là một phần cơ hội mất đi.
Năm thói quen mới của công ty sự kiện
Chị Diệp không muốn năm sau lại ngồi cấp cứu. Chúng tôi lập năm thói quen:
- Mỗi sự kiện có một người phụ trách chứng từ, thu đủ giấy trong bảy ngày sau sự kiện.
- Người làm tự do ký danh sách nhận tiền ngay tại sự kiện, có số căn cước.
- Mọi khoản từ 5 triệu chuyển khoản, kể cả đêm trước sự kiện.
- Cuối mỗi tháng gửi danh sách nhà cung cấp chưa xuất hóa đơn để đòi.
- Khấu trừ thuế TNCN cho người làm tự do ngay khi trả tiền.
Trợ lý của chị in danh sách nhận tiền thành một xấp giấy mẫu, kẹp trong túi hồ sơ mỗi sự kiện. Chị Diệp gọi nó là "túi cứu hộ".
Câu chuyện quay lại bữa tiệc
Tháng 1 năm sau, hội doanh nhân lại tổ chức tất niên. Lần này do chính công ty chị Diệp lo sự kiện.
Giữa buổi, một chị chủ xưởng gốm hỏi chị Diệp có lời khuyên gì trước mùa quyết toán. Chị Diệp nâng ly, nói gần như nguyên văn câu của anh Toàn năm trước. Chỉ đổi con số.
Tôi ngồi bàn bên cạnh, nghe được. Và tôi nghĩ, quảng cáo tốt nhất của một dịch vụ kế toán không bao giờ do kế toán nói. Nó luôn là câu của một chủ doanh nghiệp, nói với một chủ doanh nghiệp khác, lúc cầm ly.
Câu hỏi thật sự trước mùa quyết toán
Không phải "tôi còn thiếu bao nhiêu hóa đơn". Mà là: trong số chứng từ đang thiếu, bao nhiêu còn đòi được, bao nhiêu thay được, và bạn còn bao nhiêu tuần để làm?
Biết sớm một tháng, cứu được nhiều hơn một tháng. Tax Health Check cùng Kaizen giúp bạn chia bốn nhóm và bắt đầu từ nhóm đáng tiền nhất.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Nhờ kế toán lọc các khoản chi đang thiếu hóa đơn hoặc chứng từ từ đầu năm. Ghi cạnh mỗi khoản một chữ: "đòi được", "thay được", "tiền mặt", "không rõ".
Cột "đòi được" là việc làm ngay tuần này. Ba cột còn lại cần người rà kỹ hơn, và Tax Health Check làm việc đó cùng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Người bán chưa xuất hóa đơn thì người mua có được yêu cầu xuất bổ sung không?
Có. Người bán có nghĩa vụ lập hóa đơn khi bán hàng, cung cấp dịch vụ theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP. Việc lập hóa đơn chậm là vi phạm của người bán; người mua yêu cầu người bán lập hóa đơn để có căn cứ tính chi phí.
Thuê cá nhân làm thời vụ không có hóa đơn thì cần chứng từ gì?
Cần hợp đồng hoặc danh sách có họ tên, số định danh, nội dung công việc, số tiền, chữ ký người nhận và chứng từ trả tiền. Khoản trả từ 2 triệu đồng trở lên mỗi lần cho cá nhân không ký hợp đồng lao động phải khấu trừ 10% thuế TNCN, trừ trường hợp có cam kết theo quy định.
Khoản chi chưa thanh toán có cần chuyển khoản không?
Khoản từ 5 triệu đồng ghi nhận chi phí khi chưa thanh toán thì khi thanh toán phải dùng hình thức không dùng tiền mặt. Nếu trả bằng tiền mặt, doanh nghiệp phải loại khoản đó khỏi chi phí (Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Thông tư 20/2026/TT-BTC).
Khoản chi không chứng minh được có nên tự loại khỏi chi phí không?
Nên. Tự loại khi quyết toán thì không bị phạt. Để cơ quan thuế phát hiện khi kiểm tra thì bị truy thu, phạt 20% số thuế khai thiếu và tiền chậm nộp.
Căn cứ pháp lý
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 (Điều 9)
- Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP
- Thông tư 20/2026/TT-BTC (Điều 3, Mẫu 02/TNDN)
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC về hóa đơn, chứng từ
- Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 (khấu trừ thuế đối với cá nhân không ký hợp đồng lao động)
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Thuê nhà của cá nhân làm văn phòng: chứng từ thế nào để được trừ chi phí?
Hợp đồng thuê nhà viết tay có thể khiến bạn mất trắng cả năm tiền thuê.
Hỏi - đápTax Health Check
Hóa đơn đầu vào "đẹp" nhưng không có thật: cái bẫy chi phí ảo
Hóa đơn hợp lệ trên giấy chưa chắc hợp lệ trước đoàn thanh tra.
Phân tích bằng số liệuTax Health Check
Chi phí công tác, tiếp khách: chứng từ nào để không bị loại?
Bữa tiệc chốt hợp đồng 50 triệu. Trên tờ khai thuế: 0 đồng.
Góc nhìn thẳngTax Health Check
