Tất cả bài viết

Cẩm nang FDI & Giao thương

Mở chi nhánh, văn phòng đại diện hay công ty con ở Việt Nam: chọn mô hình nào có lợi?

Anh Ryo chọn văn phòng đại diện vì rẻ. Chị Sophie chọn công ty con vì chắc. Mười hai tháng sau, ai rẻ hơn thì phải mở sổ ra mới biết.

So sánhGiải pháp liên quan: Tax Partner

Cẩm nang FDI & Giao thương

Tóm tắt nhanh

  • Văn phòng đại diện chỉ được liên lạc, nghiên cứu thị trường, xúc tiến. Không được trực tiếp kinh doanh, không xuất hóa đơn bán hàng.
  • Văn phòng đại diện làm việc của một đơn vị kinh doanh có thể bị coi là cơ sở thường trú. Khi đó phải nộp thuế TNDN trên phần lãi gắn với hoạt động ở Việt Nam, kèm phạt.
  • Công ty con là pháp nhân Việt Nam: nộp đủ các loại thuế, nhưng được ký hợp đồng, xuất hóa đơn, nhập hàng và hưởng ưu đãi nếu đủ điều kiện.

Anh Ryo chọn văn phòng đại diện vì rẻ. Chị Sophie chọn công ty con vì chắc. Mười hai tháng sau, ai rẻ hơn thì phải mở sổ ra mới biết.

Đầu năm nay, hai người nước ngoài ngồi chung một bàn trong buổi hội thảo đầu tư ở Sài Gòn. Anh Ryo đến từ Osaka, công ty anh làm phần mềm quản lý kho. Chị Sophie đến từ Lyon, thương hiệu mỹ phẩm hữu cơ của chị đã có mặt ở năm nước châu Á.

Cả hai cùng muốn vào Việt Nam. Cả hai cùng hỏi tôi một câu: "Nên mở văn phòng đại diện, chi nhánh hay công ty con?"

Anh Ryo chọn văn phòng đại diện. Lý do rất gọn: rẻ, nhanh, không phải nộp thuế TNDN. Chị Sophie chọn công ty con 100% vốn. Lý do cũng gọn: muốn bán hàng thật, nên cần một pháp nhân thật.

Tôi hẹn hai người một năm sau ngồi lại, mở sổ của cả hai. Tháng 12 vừa rồi, cuộc hẹn đó diễn ra. Và người tưởng mình rẻ hơn lại là người phải trả nhiều nhất.

Ba mô hình, ba quyền khác nhau

Trước khi mở sổ, tôi nhắc lại cho hai người điểm khác nhau cơ bản.

Văn phòng đại diện là cánh tay nối dài của công ty mẹ. Nó được liên lạc với khách, nghiên cứu thị trường, quảng bá sản phẩm. Không được trực tiếp mua bán, ký hợp đồng kinh doanh, xuất hóa đơn. Vì không kinh doanh, nó không có lãi để nộp thuế TNDN.

Chi nhánh của thương nhân nước ngoài được kinh doanh. Nhưng chỉ ở một số ngành luật cho phép, theo cam kết quốc tế. Với phần mềm hay mỹ phẩm, đường này gần như không mở.

Công ty con là pháp nhân Việt Nam đầy đủ. Ký hợp đồng, xuất hóa đơn, nhập khẩu, tuyển người, vay vốn. Đổi lại, nộp đủ các loại thuế như mọi doanh nghiệp Việt Nam.

Nói gọn: văn phòng đại diện được nói chuyện, công ty con được làm ăn.

Sổ của anh Ryo: tháng đầu tiên rất đẹp

Anh Ryo mở văn phòng đại diện trong ba tuần. Thuê một phòng nhỏ ở quận 1, tuyển hai nhân viên kinh doanh người Việt. Chi phí năm đầu khoảng 1,5 tỷ, toàn bộ do công ty mẹ chuyển sang.

Văn phòng đại diện không phải nộp thuế TNDN. Chỉ khai thuế TNCN cho hai nhân viên và nộp báo cáo hoạt động hằng năm. Nhẹ nhàng như đi thuê một căn hộ.

Hai nhân viên làm rất giỏi. Họ tìm được mười hai khách hàng là các kho hàng ở Bình Dương, Long An. Họ đàm phán giá, gửi báo giá bằng email văn phòng, chốt điều khoản. Rồi chuyển hợp đồng sang Osaka cho công ty mẹ ký. Khách hàng chuyển tiền thẳng sang Nhật.

Tôi hỏi anh Ryo: "Ai quyết định giá với khách hàng?"

"Hai bạn ở văn phòng. Osaka chỉ ký cho đúng thủ tục."

Đó là câu trả lời làm cả cuốn sổ đổi màu.

Khi văn phòng đại diện làm việc của một công ty

Văn phòng đại diện của anh Ryo không xuất hóa đơn, không nhận tiền. Trên giấy, nó không kinh doanh. Nhưng thật ra, toàn bộ việc bán hàng đều diễn ra ở Việt Nam. Công ty mẹ ở Osaka chỉ đóng dấu.

Có một nơi ở Việt Nam thường xuyên đàm phán, chốt hợp đồng thay công ty nước ngoài. Nơi đó có thể bị coi là cơ sở thường trú. Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng có khái niệm này. Khi đó, phần lãi gắn với hoạt động ở Việt Nam phải chịu thuế TNDN ở Việt Nam.

Chưa kể văn phòng đại diện hoạt động ngoài chức năng là vi phạm về thương mại. Có thể bị phạt, bị yêu cầu chấm dứt.

Mười hai khách hàng trả cho Osaka khoảng 9 tỷ một năm. Phía khách hàng, nhiều kho hàng đã khấu trừ thuế nhà thầu khi trả tiền. Nhưng có kho không làm. Phần lãi gắn với cơ sở thường trú có thể bị tính lại, cộng tiền chậm nộp và phạt.

Anh Ryo nhìn tôi rất lâu. "Vậy văn phòng rẻ nhất của tôi có thể là văn phòng đắt nhất."

"Đúng. Vì nó làm việc của một công ty, mà không có giấy tờ của một công ty."

FDI 365 ngày đầuDÒNG THỜI GIANNếu bạn sắp vào Việt Nam, năm đầu tiên sẽ có những mốc nào, theo mô hình bạn chọn? Trả lời vài câu, nhận lộ trình 365 ngày theo đúng tình huống.Thử ngay

Sổ của chị Sophie: tháng đầu tiên rất mệt

Chị Sophie mất gần ba tháng để có giấy chứng nhận đầu tư và đăng ký doanh nghiệp. Mở tài khoản vốn, góp vốn, đăng ký hóa đơn điện tử, thuê kế toán, thuê kho. Chi phí năm đầu khoảng 3,5 tỷ, chưa kể hàng tồn kho.

Tháng đầu tiên, chị gọi tôi ba lần. Lần nào cũng về giấy tờ. Chị nói, nửa đùa nửa thật: "Ở Pháp tôi mở công ty trong một tuần."

Nhưng từ tháng thứ tư, mọi thứ khác đi. Công ty con nhập mỹ phẩm, bán cho chuỗi spa và cửa hàng, xuất hóa đơn đàng hoàng. Khách doanh nghiệp được khấu trừ thuế đầu vào, nên thích mua của chị. Doanh thu năm đầu khoảng 12 tỷ, lỗ nhẹ vì chi phí mở đầu.

Công ty lỗ thì không có thuế TNDN phải nộp. Số lỗ được chuyển sang các năm sau. Mọi thứ đều nằm trên giấy, đúng chỗ.

Mở sổ hai người, đặt cạnh nhau

Tháng 12, tôi đặt hai cuốn sổ cạnh nhau.

Anh Ryo: chi phí vận hành 1,5 tỷ, không thuế TNDN trên giấy. Nhưng có một rủi ro treo về cơ sở thường trú, với lãi gắn với 9 tỷ doanh thu. Có rủi ro bị phạt vì văn phòng hoạt động ngoài chức năng. Và có mười hai khách hàng có thể bị hỏi về thuế nhà thầu.

Chị Sophie: chi phí năm đầu 3,5 tỷ, nộp đủ thuế GTGT, thuế TNCN, không thuế TNDN vì lỗ. Có số lỗ để chuyển sang năm sau. Không có rủi ro treo.

Năm đầu, anh Ryo tốn ít hơn 2 tỷ. Nhưng phần rủi ro treo của anh, nếu bị kiểm tra, có thể vượt xa con số đó. Rẻ trên sổ, đắt trên rủi ro.

Chị Sophie nhìn sổ của anh Ryo, rồi nói rất nhỏ: "Tôi tưởng mình đã chọn đường khó."

"Chị chọn đường khó ở tháng đầu. Anh Ryo chọn đường khó ở năm thứ ba."

Không có mô hình tốt nhất, chỉ có mô hình đúng việc

Tôi không nói văn phòng đại diện là lựa chọn sai. Nó rất đúng cho những công ty chỉ muốn tìm hiểu thị trường, tìm đối tác, chưa bán hàng.

Vấn đề của anh Ryo là chọn mô hình theo chi phí, không theo việc mình sẽ làm. Anh muốn bán hàng ở Việt Nam ngay từ đầu. Một mô hình không được bán hàng, mà dùng để bán hàng, là mô hình sai việc.

Có ba câu hỏi nên trả lời trước khi chọn. Bạn có ký hợp đồng, xuất hóa đơn ở Việt Nam không? Bạn có nhân viên đàm phán và chốt giá ở Việt Nam không? Bạn có cần nhập hàng, giữ hàng ở Việt Nam không? Một câu "có" là đủ để nghĩ tới công ty con.

Anh Ryo làm gì tiếp theo

Anh Ryo quyết định lập công ty con trong quý 1 năm sau. Văn phòng đại diện sẽ chấm dứt sau khi chuyển hết khách hàng sang công ty con. Trong lúc chờ, hai nhân viên chỉ làm đúng chức năng: giới thiệu, hỗ trợ kỹ thuật, không chốt giá.

Phần rủi ro năm đầu, chúng tôi rà từng hợp đồng. Khách nào đã khấu trừ thuế nhà thầu, giữ chứng từ. Khách nào chưa, xem cách xử lý. Mục tiêu là đóng lại năm đầu với ít câu hỏi treo nhất.

Đó là công việc của Tax Partner với nhà đầu tư nước ngoài: ngồi trước khi chọn mô hình, và ngồi tiếp khi mô hình cần đổi. Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Chúng tôi đã thấy nhiều văn phòng đại diện lớn lên thành công ty con. Những trường hợp đổi sớm luôn rẻ hơn đổi muộn.

Câu hỏi thật sự trước khi vào Việt Nam

Không phải "mô hình nào rẻ nhất". Mà là: ở Việt Nam, bạn sẽ làm gì mỗi ngày, và mô hình nào được phép làm việc đó?

Trả lời câu thứ nhất trung thực, câu thứ hai tự có đáp án. Tax Partner cùng Kaizen giúp bạn trả lời cả hai trước khi ký thuê văn phòng.

Việc bạn làm được ngay hôm nay

Nếu bạn đang có văn phòng đại diện, hỏi nhân viên một câu: "Tháng này em đã chốt giá, đàm phán hợp đồng với khách nào không?"

Câu trả lời "có" là dấu hiệu văn phòng đang làm quá chức năng. Muốn biết nên đổi mô hình lúc nào và đổi thế nào, Tax Partner tính cùng bạn.

Câu hỏi thường gặp

Văn phòng đại diện của công ty nước ngoài có phải nộp thuế TNDN không?

Văn phòng đại diện chỉ thực hiện chức năng liên lạc, nghiên cứu thị trường, xúc tiến thương mại, không trực tiếp kinh doanh nên không phát sinh thuế TNDN. Văn phòng vẫn phải đăng ký thuế, khấu trừ và quyết toán thuế TNCN cho người lao động.

Văn phòng đại diện có được ký hợp đồng bán hàng không?

Không được trực tiếp thực hiện hoạt động sinh lợi. Văn phòng đại diện chỉ được giao kết hợp đồng trong phạm vi được thương nhân nước ngoài ủy quyền và phù hợp chức năng theo Nghị định 07/2016/NĐ-CP.

Khi nào văn phòng đại diện bị coi là cơ sở thường trú?

Khi trên thực tế văn phòng thường xuyên đàm phán, chốt hợp đồng hoặc thực hiện hoạt động kinh doanh thay cho công ty nước ngoài. Khi đó, thu nhập gắn với hoạt động tại Việt Nam có thể phải chịu thuế TNDN theo luật Việt Nam và hiệp định tránh đánh thuế hai lần.

Chi nhánh của thương nhân nước ngoài được mở trong những ngành nào?

Chỉ trong các ngành mà pháp luật Việt Nam và cam kết quốc tế cho phép, như một số lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, dịch vụ pháp lý. Phần lớn ngành thương mại, sản xuất thông thường phải thành lập tổ chức kinh tế (công ty con).

Căn cứ pháp lý

  • Luật Thương mại 2005 và Nghị định 07/2016/NĐ-CP về văn phòng đại diện, chi nhánh của thương nhân nước ngoài
  • Luật Đầu tư số 143/2025/QH15
  • Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 (cơ sở thường trú của doanh nghiệp nước ngoài)
  • Hiệp định giữa Việt Nam và Nhật Bản về tránh đánh thuế hai lần và ngăn ngừa việc trốn lậu thuế
  • Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.

Sổ sách sạch, thuế đúng, hợp tác bền lâu

Dù bạn cần tư vấn thuế, kế toán hay muốn hợp tác Liên minh, Kaizen phản hồi trong vòng 24h, miễn phí.