Chính sách lương & BHXH
Lao động nước ngoài: giấy phép lao động và nghĩa vụ BHXH
Thuê chuyên gia nước ngoài mà thiếu giấy phép lao động, rủi ro không chỉ là tiền phạt. Bếp trưởng của chị Hồng nấu món Ý ngon nhất quận, và đang làm việc bằng thị thực du lịch.
Hỏi - đápGiải pháp liên quan: Lương & BHXH
Tóm tắt nhanh
- Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam cần giấy phép lao động, hoặc văn bản xác nhận thuộc diện miễn. Quy định mới về lao động nước ngoài có hiệu lực từ 05/12/2026.
- Người lao động nước ngoài có giấy phép và hợp đồng lao động đủ thời hạn theo luật thường thuộc diện bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc, trừ một số trường hợp như di chuyển nội bộ doanh nghiệp.
- Thiếu giấy phép, doanh nghiệp có thể bị phạt, người lao động có thể bị trục xuất, và chi phí lương có thể bị hỏi khi quyết toán.
Thuê chuyên gia nước ngoài mà thiếu giấy phép lao động, rủi ro không chỉ là tiền phạt. Bếp trưởng của chị Hồng nấu món Ý ngon nhất quận, và đang làm việc bằng thị thực du lịch.
Chị Hồng có hai nhà hàng Ý ở quận 2 và quận 7. Năm ngoái, chị mời được một bếp trưởng người Ý tên Marco, từng làm ở Milan mười năm. Món mì của Marco khiến nhà hàng kín bàn mỗi tối.
Marco ký hợp đồng lao động hai năm, lương khoảng 80 triệu mỗi tháng. Anh sang Việt Nam bằng thị thực du lịch, gia hạn mấy lần. Chị Hồng định làm giấy phép lao động "khi nào rảnh".
Tháng 10, đoàn kiểm tra liên ngành đến nhà hàng vào giờ cao điểm. Họ hỏi giấy tờ của người nước ngoài đang đứng bếp. Marco đưa hộ chiếu, thị thực du lịch.
Chị Hồng gọi tôi đêm hôm đó. Câu đầu tiên: "Chị ơi, Marco có bị đuổi về không?" Rồi chị hỏi tiếp năm câu nữa.
"Người nước ngoài đi làm có bắt buộc giấy phép lao động không?"
Có, trừ những trường hợp thuộc diện miễn. Diện miễn phải có văn bản xác nhận, không phải tự cho là miễn.
Marco là bếp trưởng, làm việc toàn thời gian theo hợp đồng hai năm. Không thuộc diện miễn phổ biến nào. Phải có giấy phép lao động trước khi làm việc.
Thị thực du lịch không cho phép làm việc. Làm việc bằng thị thực du lịch là vi phạm cả quy định về xuất nhập cảnh lẫn lao động.
Quy định mới về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam có hiệu lực từ ngày 05/12/2026. Hồ sơ, thủ tục, các trường hợp miễn có thay đổi. Chị Hồng cần làm theo quy định đang có hiệu lực tại thời điểm nộp hồ sơ.
Chị Hồng thở dài: "Em cứ nghĩ đầu bếp thì không cần."
"Không có giấy phép thì bị gì?"
Đây là câu chị Hồng sợ nhất. Câu trả lời có ba phần.
Với doanh nghiệp: sử dụng người lao động nước ngoài không có giấy phép lao động bị phạt tiền, mức phạt tăng theo số người. Với người lao động: có thể bị phạt và bị trục xuất. Marco có thể phải rời Việt Nam.
Với thuế: chi phí lương của Marco có thể bị hỏi khi quyết toán thuế TNDN. Hợp đồng lao động với một người không đủ điều kiện làm việc hợp pháp là điểm yếu trong hồ sơ chi phí.
Chị Hồng im lặng rất lâu. "Vậy là em có thể mất cả bếp trưởng, vừa mất tiền phạt, vừa mất chi phí."
"Có thể. Nhưng vẫn còn cách làm đúng ngay từ hôm nay."
"Marco có phải đóng bảo hiểm không?"
Chị Hồng chưa từng đóng bảo hiểm cho Marco. Chị nghĩ người nước ngoài thì không phải đóng.
Không đúng. Người nước ngoài có giấy phép lao động, hoặc chứng chỉ, giấy phép hành nghề. Có hợp đồng lao động đủ thời hạn theo quy định. Vậy là thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trừ một số trường hợp, như di chuyển nội bộ trong doanh nghiệp, hoặc đã đủ tuổi nghỉ hưu.
Marco ký hợp đồng hai năm. Khi có giấy phép lao động, anh thuộc diện phải đóng. Tỷ lệ đóng của người nước ngoài khác người Việt một chút: không có bảo hiểm thất nghiệp. Bảo hiểm y tế thì đóng như người Việt.
Lương 80 triệu thì đóng theo mức trần, khoảng 50,6 triệu từ tháng 7/2026. Phần công ty đóng khoảng 10 triệu mỗi tháng.
Chị Hồng tính nhẩm. "Mười triệu mỗi tháng, em chưa đưa vào chi phí nhà hàng."
Thử với lương của nhân viên bạnCông cụ tính lương mở sẵn đúng ví dụ trên. Đổi số theo công ty bạn, kết quả ra ngay.Tính ngay"Thuế TNCN của Marco tính thế nào?"
Marco ở Việt Nam hơn một năm, có hợp đồng thuê nhà dài hạn. Anh là cá nhân cư trú. Thuế TNCN tính theo biểu lũy tiến năm bậc, được giảm trừ bản thân, giống như người Việt.
Nếu là cá nhân không cư trú, thuế sẽ là 20% phẳng trên thu nhập tại Việt Nam. Chuyện cư trú, không cư trú, tôi đã kể kỹ trong bài thuế TNCN cho chuyên gia nước ngoài.
Kế toán của chị Hồng đã khấu trừ thuế cho Marco theo biểu lũy tiến. Chỗ này làm đúng. Nhưng tiền thuê nhà công ty trả cho Marco chưa được cộng vào thu nhập chịu thuế theo đúng quy định.
"Giờ em làm gì trước tiên?"
Câu hỏi cuối của chị Hồng. Thứ tự quan trọng.
Việc đầu tiên là làm việc với đoàn kiểm tra theo đúng yêu cầu, chấp hành quyết định nếu có. Không tìm cách lách.
Việc thứ hai là nộp hồ sơ xin giấy phép lao động cho Marco. Kèm thị thực đúng mục đích làm việc. Hồ sơ thường cần giấy tờ chứng minh chuyên môn, kinh nghiệm, lý lịch tư pháp, giấy khám sức khỏe. Những giấy tờ nước ngoài cần hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật.
Việc thứ ba là đăng ký bảo hiểm cho Marco khi có giấy phép. Việc thứ tư là tính lại thuế TNCN có cộng tiền nhà, khai bổ sung phần thiếu.
Marco phải tạm ngừng đứng bếp trong lúc chờ giấy phép. Nhà hàng chạy bằng phó bếp người Việt ba tuần. Khách vẫn đến, chỉ hỏi Marco đâu.
Năm việc trước khi thuê người nước ngoài
- Xác định vị trí có cần giấy phép lao động hay thuộc diện miễn, có văn bản xác nhận.
- Chuẩn bị hồ sơ trước khi người đó sang: chuyên môn, kinh nghiệm, lý lịch tư pháp, giấy khám sức khỏe đã hợp pháp hóa.
- Dùng đúng loại thị thực cho mục đích làm việc.
- Đăng ký bảo hiểm khi có giấy phép và hợp đồng đủ thời hạn.
- Tính thuế TNCN đúng diện cư trú, cộng đủ các khoản như tiền nhà.
Đó là việc của dịch vụ Lương & BHXH của Kaizen khi doanh nghiệp thuê người nước ngoài: bảng lương, bảo hiểm, thuế đúng diện, đi cùng thủ tục giấy phép.
Ba tuần sau
Marco có giấy phép lao động, quay lại bếp. Tối hôm đó, nhà hàng kín bàn như cũ. Chị Hồng đứng ở quầy, nhìn anh đảo chảo, thở phào.
Chị nhắn cho tôi: "Ba tuần không có Marco, em hiểu giá trị của một tờ giấy phép."
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Chúng tôi gặp nhiều doanh nghiệp tìm được người nước ngoài giỏi, rồi để giấy tờ "khi nào rảnh". Lương & BHXH cùng Kaizen giúp bạn làm giấy tờ trước khi người giỏi đứng vào bếp.
Câu hỏi thật sự khi thuê người nước ngoài
Không phải "người này giỏi đến đâu". Mà là: người này được phép làm việc tại Việt Nam chưa, và từ ngày nào?
Câu trả lời phải có trước ngày làm việc đầu tiên. Không phải sau đợt kiểm tra đầu tiên.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Lập danh sách mọi người nước ngoài đang làm việc cho công ty. Ghi cạnh mỗi người: loại thị thực, giấy phép lao động hoặc văn bản miễn, ngày hết hạn, có đóng bảo hiểm không.
Ô nào trống, đó là việc của tuần này. Muốn có người lo trọn bảng lương, bảo hiểm cho lao động nước ngoài, dịch vụ Lương & BHXH của Kaizen làm cùng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có cần giấy phép lao động không?
Cần, trừ các trường hợp thuộc diện không phải cấp giấy phép lao động theo quy định và phải có văn bản xác nhận. Từ 05/12/2026 áp dụng Nghị định 393/2026/NĐ-CP về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam.
Người lao động nước ngoài có phải đóng BHXH không?
Người lao động là công dân nước ngoài có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ, giấy phép hành nghề và hợp đồng lao động đủ thời hạn theo quy định thuộc diện BHXH bắt buộc, trừ một số trường hợp như di chuyển nội bộ doanh nghiệp, đã đủ tuổi nghỉ hưu (Luật BHXH số 41/2024/QH15 và văn bản hướng dẫn).
Người nước ngoài có phải đóng bảo hiểm thất nghiệp không?
Theo quy định hiện hành, bảo hiểm thất nghiệp áp dụng cho người lao động Việt Nam; người lao động nước ngoài không thuộc diện đóng bảo hiểm thất nghiệp. Bảo hiểm y tế áp dụng theo quy định.
Sử dụng lao động nước ngoài không có giấy phép bị xử lý thế nào?
Doanh nghiệp bị phạt tiền theo số người lao động vi phạm; người lao động nước ngoài có thể bị xử phạt và trục xuất theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam)
- Nghị định 393/2026/NĐ-CP về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam (hiệu lực từ 05/12/2026)
- Luật BHXH số 41/2024/QH15 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP
- Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, Nghị định 253/2026/NĐ-CP
- Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và văn bản sửa đổi
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Chuyên gia Nhật, Hàn sang Việt Nam: cư trú hay không cư trú thuế?
Cùng một chuyên gia, cùng mức lương, số thuế có thể chênh gấp đôi.
Hướng dẫn thực hànhLương & BHXH
Thuế TNCN cho chuyên gia nước ngoài: cư trú, không cư trú và hiệp định
Chuyên gia sang làm 6 tháng hay 7 tháng, số thuế khác nhau rất xa.
Hướng dẫn thực hànhLương & BHXH
Nhân viên làm việc từ xa, ở tỉnh khác: đóng BHXH và thuế ở đâu
Làm việc ở đâu cũng được. Nhưng nghĩa vụ thuế thì phải ở đúng chỗ.
Hỏi - đápTuân thủ & Báo cáo thuế
