Tất cả bài viết

Tối ưu chi phí hợp pháp

Hàng tồn kho hư hỏng, hết hạn: xử lý sao để được tính vào chi phí?

Bốn trăm hai mươi triệu kem dưỡng hết hạn. Đổ đi thì tiếc, giữ lại thì vướng. Mà hủy sai thì mất thêm tiền thuế.

Hỏi - đápGiải pháp liên quan: Tax Health Check

Tối ưu chi phí hợp pháp

Tóm tắt nhanh

  • Hàng hết hạn, hư hỏng tự nhiên, không được bồi thường thì giá trị tổn thất được tính vào chi phí, với hồ sơ: biên bản kiểm kê, biên bản hủy, chứng từ xử lý.
  • Hàng sắp hết hạn bán giảm giá vẫn tốt hơn hủy. Bán thì xuất hóa đơn đúng giá bán và giữ bằng chứng hạn dùng.
  • Cuối năm có thể trích dự phòng giảm giá cho hàng có giá bán dự kiến thấp hơn giá vốn, nếu có căn cứ.

Bốn trăm hai mươi triệu kem dưỡng hết hạn. Đổ đi thì tiếc, giữ lại thì vướng. Mà hủy sai thì mất thêm tiền thuế.

Chị Phương mở cửa kho cho tôi xem. Bên trong là những thùng carton xếp cao tới trần, in chữ Hàn. Kem dưỡng, sữa rửa mặt, mặt nạ giấy. Mùi thơm nồng như một tiệm mỹ phẩm bị nén vào một căn phòng.

"Lô này hết hạn tháng 9 chị ạ. Bốn trăm hai mươi triệu. Em định thuê xe chở đi đổ."

Chị Phương nhập mỹ phẩm Hàn về phân phối cho các spa và cửa hàng ở miền Tây. Doanh thu khoảng 14 tỷ. Năm ngoái một đại lý lớn ngừng hợp tác, lô hàng này kẹt lại trong kho.

"Đổ xong em có được ghi vào chi phí không?"

Tôi bảo chị đừng gọi xe vội. Cả buổi chiều, chị hỏi tôi sáu câu. Đến câu cuối cùng, chị không phải đổ hết bốn trăm hai mươi triệu đó. Một phần lô hàng quay về thành tiền.

"Hàng hết hạn có được tính vào chi phí không chị?"

Được, nếu chị chứng minh được nó hết hạn thật và đã bị hủy thật.

Hàng hết hạn, hư hỏng tự nhiên mà không ai bồi thường thì sao? Luật cho tính phần giá trị tổn thất vào chi phí. Hàng hết hạn là chuyện kinh doanh bình thường, nhất là với mỹ phẩm, thực phẩm, thuốc.

Nhưng câu "đổ đi rồi ghi chi phí" thì thiếu mất phần quan trọng nhất. Đoàn kiểm tra không thấy thùng hàng của chị. Họ chỉ thấy một dòng giảm hàng tồn kho 420 triệu. Và một dòng như vậy, không có giấy đi kèm, nhìn rất giống hàng đã bán mà không xuất hóa đơn.

Trên sổ, hàng hủy không giấy và hàng bán không hóa đơn giống hệt nhau. Chỉ bộ hồ sơ hủy mới tách được hai thứ đó.

"Vậy cần những giấy tờ gì?"

Chị Phương lấy sổ ra ghi. Tôi đọc cho chị bốn thứ.

Thứ nhất là biên bản kiểm kê: hàng gì, số lô, hạn dùng, số lượng, giá trị theo sổ. Thứ hai là quyết định hủy của giám đốc, có lý do. Thứ ba là hợp đồng và chứng từ với đơn vị xử lý chất thải có chức năng. Thứ tư là biên bản hủy có chữ ký các bên, kèm ảnh hoặc video lúc hủy.

"Cần gửi cho cơ quan thuế không chị?"

Không cần nộp trước. Doanh nghiệp tự lập hồ sơ, tự chịu trách nhiệm, lưu lại để xuất trình khi kiểm tra. Nhưng chính vì không ai duyệt trước, hồ sơ càng phải chặt.

Còn chuyện thuê xe chở đi đổ thì sao? Mỹ phẩm hết hạn là chất thải, không được đổ như rác thường. Thuê xe quen chở ra bãi đất trống thì vừa mất chi phí. Lại vừa có thể bị phạt môi trường. Một lần tiết kiệm, hai lần trả giá.

"Thuế GTGT đã khấu trừ lúc nhập hàng thì sao?"

Câu này chị Phương hỏi rất nhỏ, như sợ nghe câu trả lời.

Lúc nhập lô hàng, công ty đã khấu trừ thuế GTGT ở khâu nhập khẩu. Nhiều người nghĩ hàng hủy thì phải nộp lại phần thuế đó. Thật ra với hàng tổn thất không được bồi thường, thuế GTGT đầu vào vẫn được khấu trừ. Chị không phải nộp lại.

Có một ngoại lệ chị cần nhớ. Nếu lô hàng được bảo hiểm hay nhà cung cấp đền bù, thì phần được bồi thường không còn là tổn thất. Phần đó phải trừ ra trước khi tính chi phí.

Chị Phương lắc đầu: "Bên Hàn không đền đồng nào. Hợp đồng ghi rõ hàng đã giao là xong."

Vậy là toàn bộ phần tổn thất thuộc về công ty. Và đó cũng là phần được tính vào chi phí, nếu đủ hồ sơ.

"Có cách nào đỡ tiếc hơn không chị?"

Đây là câu tôi chờ chị hỏi. Vì câu trả lời nằm ngay trong kho.

Tôi đi dọc các thùng hàng, đọc hạn dùng. Lô kem dưỡng hết hạn tháng 9 thật. Nhưng mặt nạ giấy và sữa rửa mặt thì hết hạn tháng 3 năm sau. Còn gần bốn tháng. Hai loại này chiếm khoảng 180 triệu trong lô hàng.

"Hàng còn hạn thì đừng đổ, chị ạ. Bán."

Bán giảm nửa giá cho các spa. Ghi rõ hạn dùng trên hóa đơn và trong tin nhắn chào hàng. Thu về khoảng 90 triệu tiền mặt. Phần lỗ do bán dưới giá vốn vẫn nằm trong chi phí, vì đó là giá bán thật.

Chỗ cần cẩn thận là bằng chứng. Bán dưới giá vốn thì đoàn kiểm tra sẽ hỏi vì sao. Ảnh chụp hạn dùng, danh sách lô, tin nhắn chào hàng giảm giá cận hạn là câu trả lời. Giá thấp có lý do thì không đáng ngại. Giá thấp không lý do mới làm người ta nghĩ tới hóa đơn khống.

Lợi nhuận thậtBẢNG TÍNHHàng tồn trong kho của bạn đang được ghi theo giá vốn, nhưng thật ra còn đáng bao nhiêu? Nhập vài con số, thấy ngay lợi nhuận thật của năm nay.Thử ngay

"Hàng đại lý trả về thì ghi thế nào?"

Một phần lô hàng là hàng đại lý cũ trả lại khi ngừng hợp tác. Trước đó công ty đã xuất hóa đơn bán cho đại lý, đại lý đã kê khai.

Hàng trả lại thì phải có hóa đơn điều chỉnh hoặc văn bản thỏa thuận theo quy định hóa đơn hiện hành. Không có, sổ của chị ghi doanh thu đã bán, kho của chị lại có hàng. Đoàn kiểm tra đọc hai con số đó sẽ thấy hàng ở hai nơi cùng lúc.

Kế toán của chị Phương nhận hàng về nhưng chưa làm thủ tục điều chỉnh. Vậy là khoảng 60 triệu hàng vừa bị tính doanh thu, vừa đang nằm chờ hủy. Đó là doanh thu bị tính thuế cho món hàng sắp đổ đi.

Tôi kể lỗi này với chị như kể một câu đùa: hàng của chị vừa được bán, vừa bị trả, vừa sắp bị hủy, mà trên sổ chỉ ghi được một lần. Chị không cười nổi. Nhưng chị sửa ngay trong tuần.

"Năm sau làm sao để khỏi kẹt thế này?"

Câu hỏi cuối cùng của chị Phương. Câu này không có trong luật, nhưng có trong sổ sách.

Cuối mỗi năm tài chính, doanh nghiệp được trích dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Hàng cận hạn có giá bán dự kiến thấp hơn giá vốn. Phần chênh lệch đó được trích dự phòng. Có căn cứ rõ ràng thì phần đó được tính vào chi phí ngay năm đó.

Năm ngoái, lúc đại lý ngừng hợp tác, chị đã có thể trích dự phòng. Khi đó chi phí nằm đúng năm phát sinh. Năm nay không phải gánh một cú lớn. Chi phí đến đúng lúc rủi ro xuất hiện, không phải lúc rủi ro đã thành rác.

Thêm một thói quen nhỏ: mỗi quý kiểm kê theo hạn dùng. Hàng còn sáu tháng thì tung khuyến mãi. Hàng còn ba tháng thì bán thanh lý. Kho mỹ phẩm không nên là nơi để hàng già đi.

Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Hàng tồn kho là chỗ chúng tôi hay tìm thấy những khoản lớn nằm sai chỗ nhất. Một buổi Tax Health Check thường bắt đầu bằng việc đặt sổ kho cạnh kho thật, rồi đếm.

Những việc chị Phương làm trong tháng 12

  1. Tách lô hàng: hàng đã hết hạn để hủy, hàng còn hạn để bán thanh lý.
  2. Lập biên bản kiểm kê theo số lô, hạn dùng, giá trị sổ sách cho lô hết hạn.
  3. Ký hợp đồng với đơn vị xử lý chất thải có chức năng, lập biên bản hủy kèm ảnh, video.
  4. Làm thủ tục điều chỉnh cho hàng đại lý trả lại.
  5. Cuối năm rà toàn kho, trích dự phòng giảm giá cho hàng cận hạn có căn cứ.

Cuối tháng 12, chị Phương gửi tôi ảnh một cái hóa đơn bán thanh lý. Khách là một chuỗi spa ở Cần Thơ, mua hết mặt nạ giấy. Kèm theo là một dòng tin nhắn: "Gần trăm triệu chị ơi. Suýt nữa em chở đi đổ."

Phần kem dưỡng thì được hủy đúng quy trình, có biên bản, có video. Khoảng 240 triệu tổn thất được tính vào chi phí, cộng phần lỗ thanh lý. Khoảng 60 triệu doanh thu tính nhầm được điều chỉnh.

Câu hỏi thật sự về cái kho của bạn

Không phải "hàng hủy có được trừ không". Mà là: nếu ngày mai có người đếm kho, con số trên sổ và con số trên kệ có khớp nhau không?

Mỗi thùng hàng không khớp là một câu hỏi bạn sẽ phải trả lời. Một buổi Tax Health Check cùng Kaizen giúp bạn trả lời chúng trước khi ai hỏi.

Việc bạn làm được ngay hôm nay

Nhờ thủ kho xuất danh sách hàng tồn theo hạn dùng, lọc những lô còn dưới sáu tháng. Cộng giá trị lại.

Đó là số tiền đang chờ bạn quyết định: bán sớm hay hủy muộn. Muốn làm đúng cả hai đường, Tax Health Check rà cùng bạn sổ kho và hồ sơ hủy.

Câu hỏi thường gặp

Hàng hóa hết hạn sử dụng có được tính vào chi phí được trừ không?

Được. Phần giá trị tổn thất do hàng hóa hết hạn sử dụng, bị hư hỏng do thay đổi quá trình sinh hóa tự nhiên, không được bồi thường được tính vào chi phí được trừ khi có hồ sơ chứng minh (Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Thông tư 20/2026/TT-BTC).

Hủy hàng hết hạn có phải báo cơ quan thuế trước không?

Không phải gửi hồ sơ trước. Doanh nghiệp tự lập hồ sơ gồm biên bản kiểm kê, quyết định và biên bản hủy, hồ sơ bồi thường nếu có, lưu tại doanh nghiệp và xuất trình khi cơ quan thuế yêu cầu.

Thuế GTGT đầu vào của hàng bị hủy có phải nộp lại không?

Với hàng hóa bị tổn thất không được bồi thường, thuế GTGT đầu vào được khấu trừ theo quy định của Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 và Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Phần được bồi thường phải trừ ra.

Có được trích dự phòng giảm giá hàng tồn kho không?

Được, khi giá trị thuần có thể thực hiện được của hàng tồn kho thấp hơn giá gốc tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm, theo Thông tư 48/2019/TT-BTC.

Căn cứ pháp lý

  • Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 (Điều 9)
  • Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP
  • Thông tư 20/2026/TT-BTC hướng dẫn Luật Thuế TNDN
  • Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 và Nghị định 181/2025/NĐ-CP
  • Thông tư 48/2019/TT-BTC về trích lập dự phòng
  • Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn (hàng trả lại, hóa đơn điều chỉnh)

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.

Sổ sách sạch, thuế đúng, hợp tác bền lâu

Dù bạn cần tư vấn thuế, kế toán hay muốn hợp tác Liên minh, Kaizen phản hồi trong vòng 24h, miễn phí.