Giá vốn bất thường so với ngành: con số khiến cơ quan thuế chú ý

Biên lợi nhuận của bạn thấp hơn cả ngành? Máy tính của cơ quan thuế đã thấy trước bạn.

Cùng một con đường, cùng một loại hàng

Giả sử trên một con đường có năm cửa hàng vật liệu xây dựng. Cùng bán xi măng, sắt thép, gạch. Cùng mua từ mấy nhà cung cấp quen.

Bốn cửa hàng có lời gộp quanh 12 đến 15%. Cửa hàng thứ năm: 3%.

Bạn là cán bộ thuế. Bạn nghĩ gì?

"Chắc họ bán rẻ hơn"? Có thể. "Chắc họ mua đắt hơn"? Có thể. Nhưng còn hai khả năng nữa mà bạn sẽ nghĩ đến ngay: họ bán mà không ghi, hoặc họ ghi chi phí không có thật.

Tôi là người sáng lập Kaizen Accounting. Bài này giải thích vì sao một con số tưởng chỉ là chuyện kinh doanh, lại là con số đầu tiên máy tính của cơ quan thuế nhìn vào.

Vì sao 1: Vì cơ quan thuế so sánh, không phải đoán

Trước đây, muốn biết giá vốn của bạn có hợp lý không, cán bộ thuế phải xuống tận nơi.

Bây giờ thì không. Dữ liệu hóa đơn điện tử của hàng nghìn doanh nghiệp cùng ngành đã nằm sẵn trên hệ thống. Luật Quản lý thuế 2025 yêu cầu cơ quan thuế áp dụng quản lý rủi ro trong mọi khâu. So sánh biên lợi nhuận của bạn với ngành là một trong những phép so sánh đơn giản nhất.

Bạn biết lời gộp của mình. Họ biết lời gộp của cả ngành. Ai đang có nhiều thông tin hơn?

Vì sao 2: Vì giá vốn cao chỉ có vài lý do

Và đây là danh sách mà cơ quan thuế cũng biết rõ như tôi:

• Doanh thu bị bỏ sót. Bán hàng không xuất hóa đơn, nhưng hàng mua vào vẫn được ghi đủ. Giá vốn đúng, doanh thu thiếu, lời gộp tụt.
• Chi phí không có thật. Hóa đơn đầu vào "đẹp" nhưng không có hàng thật đẩy giá vốn lên.
• Mua của người nhà với giá cao. Mua từ công ty liên quan với giá cao hơn thị trường, lợi nhuận được chuyển sang bên kia.
• Hàng tồn kho ghi sai. Xuất kho nhiều hơn thực tế, hao hụt vượt định mức mà không có biên bản.
• Phân bổ chi phí sai. Chi phí quản lý được đưa hết vào giá vốn, khiến biên gộp trông thấp bất thường.

Bạn thấy đấy. Chỉ có lý do cuối cùng là lỗi kỹ thuật vô hại. Bốn lý do còn lại đều là câu chuyện về thuế.

Vì sao 3: Vì họ có quyền tính lại theo giá của họ

Nếu giá mua, giá bán của bạn không phù hợp với giá thị trường mà bạn không giải thích được, cơ quan thuế có thể ấn định thuế. Tức là họ không dùng giá của bạn nữa. Họ dùng giá của thị trường.

Và khi người khác tính giùm, kết quả hiếm khi có lợi cho bạn.

"Nhưng mình bị ép giá thật mà"

Tôi tin. Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ bị khách lớn ép giá, bị nhà cung cấp tăng giá, phải bán lỗ để giữ đơn hàng.

Đó là lý do hoàn toàn chính đáng. Nhưng lý do chính đáng mà không nằm trên giấy thì vẫn chỉ là một lời kể.

Bạn cần những thứ này:

• Bảng phân tích lời gộp theo từng dòng hàng, từng khách hàng lớn.
• Báo giá, email, hợp đồng cho thấy giá bán thấp là do thị trường, không phải do ghi thiếu.
• Chính sách giá bằng văn bản: chiết khấu, khuyến mãi, xả hàng tồn được duyệt khi nào, bởi ai.
• Định mức hao hụt và biên bản xử lý hàng hỏng.
• Với giao dịch liên kết: hồ sơ xác định giá theo đúng quy định.

Trong một buổi Tax Health Check, Kaizen đặt biên lợi nhuận của bạn cạnh mặt bằng ngành, tìm ra chính xác dòng hàng nào kéo con số xuống, và dựng sẵn lời giải thích bằng số liệu. Trước khi máy tính của cơ quan thuế hỏi.

Câu hỏi thật sự

Không phải "lời gộp của mình có thấp không". Mà là: nếu nó thấp, bạn có chứng minh được nó thấp vì lý do tốt không?

Nếu có, bạn không có gì phải lo. Nếu chưa, hãy chuẩn bị ngay. Vì người sẽ hỏi câu này không hẹn trước.

Việc bạn làm được trong 10 phút

Lấy báo cáo tài chính ba năm gần nhất. Tính lời gộp mỗi năm: doanh thu trừ giá vốn, chia doanh thu.

Rồi hỏi một người quen cùng ngành, hoặc tìm số liệu của các công ty niêm yết cùng ngành. Hai con số có gần nhau không?

Cách nhau quá xa? Đừng đợi cơ quan thuế hỏi. Một buổi rà soát cùng Kaizen giúp bạn biết khoảng cách đó đến từ đâu.