Quản trị kế toán & Cashflow SME
Công nợ khách hàng quá hạn: quy trình thu hồi và xử lý thuế
Bán được hàng mới là một nửa. Thu được tiền mới là doanh thu thật. Anh Đông có 2,8 tỷ doanh thu chỉ thật một nửa.
Hướng dẫn thực hànhGiải pháp liên quan: Tax Health Check
Tóm tắt nhanh
- Khoản phải thu quá hạn từ 6 tháng được trích dự phòng theo bốn mức: 30%, 50%, 70%, 100%, tùy thời gian quá hạn. Trích đúng thì được tính vào chi phí.
- Thuế GTGT đã kê khai khi xuất hóa đơn không được giảm chỉ vì khách không trả. Thu được hay không, thuế đầu ra đã nộp.
- Quy trình thu hồi tốt bắt đầu từ ngày bán hàng: hợp đồng rõ, đối chiếu công nợ định kỳ, và bằng chứng đòi nợ được lưu lại.
Bán được hàng mới là một nửa. Thu được tiền mới là doanh thu thật. Anh Đông có 2,8 tỷ doanh thu chỉ thật một nửa.
Anh Đông phân phối sơn nước cho các cửa hàng vật liệu xây dựng ở miền Tây. Hơn hai trăm cửa hàng, mỗi cửa hàng được nợ ba mươi đến sáu mươi ngày. Doanh thu khoảng 40 tỷ một năm.
Cuối năm, kế toán đưa anh bảng tuổi nợ. Tổng công nợ khoảng 9 tỷ. Trong đó 2,8 tỷ đã quá hạn hơn sáu tháng. Có cửa hàng nợ từ hai năm trước, chủ đã đổi số điện thoại.
Anh Đông hỏi tôi hai câu cùng lúc. "Mấy khoản này có tính vào chi phí được không? Và em đã đóng thuế cho doanh thu này rồi, có lấy lại được không?"
Hai câu hỏi rất hay, nhưng có hai câu trả lời khác nhau. Một câu là "được, nếu làm đúng". Câu kia là "không". Và cả hai đều dẫn về một việc anh Đông chưa từng làm.
Doanh thu đã ghi, thuế đã nộp, tiền chưa về
Tôi bắt đầu bằng câu hỏi thứ hai, vì nó làm anh Đông buồn hơn.
Khi xuất hóa đơn bán sơn, anh Đông đã ghi doanh thu và kê khai thuế GTGT đầu ra. Thuế TNDN cũng được tính trên doanh thu đó khi quyết toán. Khách trả hay chưa trả, nghĩa vụ thuế đã phát sinh.
Luật thuế GTGT hiện không có cơ chế giảm thuế đầu ra cho khoản nợ khó đòi. Tức là 2,8 tỷ doanh thu chưa thu được, phần thuế GTGT khoảng 280 triệu đã nộp, không lấy lại được bằng cách giảm thuế.
Anh Đông thở dài: "Vậy là em bán chịu, rồi còn nộp thuế giùm khách."
"Đúng. Đó là lý do bán chịu không bao giờ là miễn phí, kể cả khi khách trả đủ."
Dự phòng: cách luật cho bạn ghi nhận rủi ro
Câu hỏi thứ nhất thì có tin vui hơn. Luật cho doanh nghiệp trích dự phòng nợ phải thu khó đòi. Trích đúng thì phần dự phòng được tính vào chi phí khi quyết toán thuế TNDN.
Mức trích theo thời gian quá hạn. Từ 6 tháng đến dưới 1 năm: 30% giá trị khoản nợ. Từ 1 năm đến dưới 2 năm: 50%. Từ 2 năm đến dưới 3 năm: 70%. Từ 3 năm trở lên: 100%.
Tôi tính cho anh Đông bằng bảng tuổi nợ của anh. Khoảng 1,2 tỷ quá hạn 6 đến 12 tháng: trích 360 triệu. Khoảng 900 triệu quá hạn 1 đến 2 năm: trích 450 triệu. Khoảng 700 triệu quá hạn 2 đến 3 năm: trích 490 triệu.
Tổng dự phòng khoảng 1,3 tỷ. Với thuế suất 17%, thuế TNDN năm nay giảm khoảng 220 triệu. Không phải tiền thật quay về, nhưng là thuế không phải nộp thêm.
Anh Đông ngồi thẳng lưng: "Vậy mấy năm trước em không trích?"
"Không ai trích. Và dự phòng của năm trước thì không trích bù vào năm nay được."
Điều kiện để dự phòng được tính
Đây là chỗ làm hồ sơ của anh Đông gặp khó. Dự phòng không phải con số tự ghi. Nó cần bằng chứng.
Khoản nợ phải có chứng từ gốc: hợp đồng, hóa đơn, biên bản bàn giao hàng. Phải có xác nhận của khách về số còn nợ, như biên bản đối chiếu công nợ. Phải xác định được thời hạn trả nợ, để tính thời gian quá hạn.
Tôi hỏi anh Đông có biên bản đối chiếu công nợ với các cửa hàng không. Anh lắc đầu. "Mấy cửa hàng quen, nói miệng thôi chị."
Vậy là khoảng một nửa số nợ quá hạn không đủ hồ sơ để trích dự phòng. Không phải vì nợ không có thật. Mà vì không có giấy chứng minh nó có thật và đã quá hạn.
Nợ nói miệng thì đòi cũng bằng miệng. Đến lúc cần ghi vào sổ thuế, miệng không ký tên được.
Khi nào được xóa hẳn khoản nợ?
Có những khoản anh Đông biết chắc không bao giờ thu được. Một cửa hàng đã đóng cửa, chủ bỏ đi. Một công ty khách hàng đã giải thể.
Luật cho xóa nợ khó đòi khi có bằng chứng không thu hồi được. Ví dụ doanh nghiệp khách hàng đã giải thể, phá sản. Người nợ đã chết, mất tích. Đã khởi kiện mà có quyết định không thu được. Mỗi trường hợp cần giấy tờ chứng minh tương ứng.
Khi xóa nợ, khoản dự phòng đã trích được dùng để bù. Phần chưa trích đủ được tính vào chi phí năm xóa nợ. Sau khi xóa, công ty vẫn theo dõi ngoài sổ, nếu sau này thu được thì ghi nhận thu nhập.
Cửa hàng chủ bỏ đi của anh Đông là trường hợp khó nhất. Không có giấy tờ giải thể, không có quyết định của tòa. Muốn xóa, phải có hồ sơ chứng minh đã đòi, đã tìm. Kèm xác nhận của chính quyền là người nợ không còn ở địa chỉ.
Quy trình thu hồi: bắt đầu từ ngày bán hàng
Phần lớn công sức đòi nợ không nằm ở lúc nợ đã quá hạn hai năm. Nó nằm ở lúc ký hợp đồng.
Tôi cùng anh Đông dựng lại quy trình cho năm sau, theo thứ tự. Hợp đồng ghi rõ hạn mức nợ, thời hạn trả, lãi chậm trả. Mỗi quý gửi biên bản đối chiếu công nợ, có chữ ký của cửa hàng. Quá hạn ba mươi ngày thì nhắc bằng tin nhắn và email, lưu lại. Quá sáu mươi ngày thì tạm dừng giao hàng. Quá chín mươi ngày thì gửi thư đòi nợ chính thức.
Mỗi bước để lại một dấu vết trên giấy. Dấu vết đó vừa giúp đòi nợ, vừa là hồ sơ để trích dự phòng nếu cuối cùng không đòi được.
Đòi nợ đúng cách không làm mất khách. Nó làm khách biết công ty mình làm ăn có quy củ. Khách tốt không ngại ký biên bản đối chiếu. Khách ngại ký thường là khách anh cần lo nhất.
Năm việc anh Đông làm trước khi khóa sổ
- Lập bảng tuổi nợ chi tiết theo từng khách, tách nhóm quá hạn 6 tháng, 1 năm, 2 năm, 3 năm.
- Gửi biên bản đối chiếu công nợ cho mọi khách nợ quá hạn, xin xác nhận trước 31/12.
- Trích dự phòng cho các khoản đủ hồ sơ theo đúng bốn mức.
- Gom hồ sơ xóa nợ cho khách đã giải thể, phá sản.
- Áp dụng quy trình thu hồi mới cho năm sau, tạm dừng giao hàng với khách quá hạn sáu mươi ngày.
Ba tuần sau, khoảng sáu mươi cửa hàng ký biên bản đối chiếu. Mười hai cửa hàng trả luôn một phần nợ khi nhận biên bản, khoảng 400 triệu. Phần đủ hồ sơ được trích dự phòng khoảng 900 triệu.
Đó là kiểu việc Tax Health Check hay làm trước kỳ quyết toán: đọc bảng tuổi nợ bằng con mắt của cơ quan thuế, tìm khoản đủ điều kiện dự phòng, và khoản cần thêm giấy.
Đội sáng lập Kaizen có hơn 17 năm trong nghề, khởi đầu từ Big4. Nhiều doanh nghiệp phân phối mang theo những khoản nợ cũ trên sổ. Không trích dự phòng, không xóa, không đòi. Mỗi năm, chúng chỉ già thêm.
Câu hỏi thật sự về công nợ của bạn
Không phải "khách nợ tôi bao nhiêu". Mà là: trong số tiền khách nợ, bao nhiêu có giấy tờ đủ để đòi, và đủ để trích dự phòng nếu không đòi được?
Khoản nợ không có giấy là khoản nợ hai lần khó: khó đòi, và khó ghi nhận. Tax Health Check cùng Kaizen giúp bạn biết khoản nào đang như vậy.
Việc bạn làm được ngay hôm nay
Xin kế toán bảng tuổi nợ phải thu đến cuối tháng trước. Đánh dấu mọi khoản quá hạn từ sáu tháng. Với mỗi khoản, hỏi một câu: "Mình có biên bản đối chiếu với khách này không?"
Khoản nào chưa có, gửi biên bản ngay tuần này. Muốn rà toàn bộ công nợ trước quyết toán, Tax Health Check làm cùng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Mức trích dự phòng nợ phải thu khó đòi là bao nhiêu?
Theo Thông tư 48/2019/TT-BTC: 30% giá trị khoản nợ quá hạn từ 6 tháng đến dưới 1 năm; 50% từ 1 năm đến dưới 2 năm; 70% từ 2 năm đến dưới 3 năm; 100% từ 3 năm trở lên.
Điều kiện để trích dự phòng nợ phải thu khó đòi là gì?
Khoản nợ phải có chứng từ gốc, có đối chiếu xác nhận của khách nợ về số tiền còn nợ (như hợp đồng, biên bản đối chiếu công nợ, cam kết nợ) và đáp ứng điều kiện quá hạn thanh toán hoặc khách nợ lâm vào tình trạng khó khăn theo quy định.
Khách không trả nợ thì có được giảm thuế GTGT đã nộp không?
Không. Thuế GTGT đầu ra phát sinh khi lập hóa đơn bán hàng. Pháp luật thuế GTGT hiện hành không có cơ chế điều chỉnh giảm thuế đầu ra đối với khoản nợ không thu hồi được.
Khi nào doanh nghiệp được xóa nợ khó đòi?
Khi có bằng chứng không thu hồi được như khách nợ là doanh nghiệp đã giải thể, phá sản; cá nhân đã chết, mất tích; hoặc đã khởi kiện mà có quyết định thi hành án không thu được. Khoản xóa nợ được bù bằng dự phòng đã trích, phần thiếu tính vào chi phí.
Căn cứ pháp lý
- Thông tư 48/2019/TT-BTC hướng dẫn trích lập và xử lý các khoản dự phòng
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP
- Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 và Nghị định 181/2025/NĐ-CP
- Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định tại thời điểm đăng. Mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng, hãy trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng.
Bài viết liên quan
Công nợ phải trả treo nhiều năm: rủi ro bị tính vào thu nhập chịu thuế
Khoản nợ bạn quên trả có thể biến thành lợi nhuận… để đóng thuế.
Phá ngộ nhậnTax Health Check
Hàng tồn kho hư hỏng, hết hạn: xử lý sao để được tính vào chi phí?
Hàng hỏng nằm trong kho là lỗ một lần. Xử lý sai là lỗ hai lần.
Hỏi - đápTax Health Check
Chủ doanh nghiệp nên xem gì mỗi thứ Hai: 5 con số trong 10 phút
10 phút mỗi sáng thứ Hai giúp bạn tránh được những tháng ngủ không ngon.
Hướng dẫn thực hànhTax Health Check
